Đối với chính quyền cấp xã, công tác tư pháp là một bộ phận của công tác quản lý nhà nước, đồng thời, là nơi triển khai trên thực tế các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác tư pháp, bảo đảm sự thống nhất quản lý nhà nước về công tác tư pháp từ Trung ương đến cơ sở. Các hoạt động quản lý nhà nước về công tác tư pháp cấp xã không chỉ mang tính hành chính - tư pháp mà còn mang tính chất xã hội rộng lớn do có sự tham gia trực tiếp của nhân dân địa phương trong quá trình thực hiện. Khoản 2, Điều 8 Thông tư liên tịch số 23/2014/TTLT-BTP-BNV đã quy định “Ủy ban nhân dân cấp huyện có trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, thanh tra về chuyên môn, nghiệp vụ các công việc sau đây của tư pháp cấp xã: Xây dựng chương trình, kế hoạch, quyết định, chỉ thị về công tác tư pháp cấp xã trình UBND cấp xã phê duyệt và tổ chức thực hiện; Thực hiện nhiệm vụ kiểm soát thủ tục hành chính; tự kiểm tra, xử lý và rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật do HĐND và UBND cấp xã ban hành; hướng dẫn việc xây dựng quy ước, hương ước thôn, tổ dân phố phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành; Quản lý và thực hiện công tác thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật; theo dõi tình hình thi hành pháp luật tại địa phương; đề xuất với UBND cấp xã xử lý hoặc báo cáo cơ quan có thẩm quyền xử lý kết quả theo dõi thi hành pháp luật theo quy định của pháp luật; Xây dựng, trình UBND cấp xã ban hành và tổ chức thực hiện chương trình, kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật; xây dựng, tập huấn, bồi dưỡng, quản lý đội ngũ tuyên truyền viên pháp luật; tổ chức thực hiện Ngày Pháp luật; quản lý, khai thác, sử dụng Tủ sách pháp luật ở cấp xã; Tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về hòa giải ở cơ sở; thành lập, kiện toàn tổ hòa giải và công nhận tổ trưởng tổ hòa giải, hòa giải viên tại địa phương; tổ chức kiểm tra, sơ kết, tổng kết và khen thưởng về hòa giải ở cơ sở; Thực hiện nhiệm vụ xây dựng xã, phường, thị trấn tiếp cận pháp luật theo quy định; Quản lý, đăng ký hộ tịch; thực hiện một số việc về quốc tịch tại cấp xã theo quy định của pháp luật; Cấp bản sao từ sổ gốc, chứng thực bản sao từ bản chính các giấy tờ, văn bản bằng tiếng Việt, chứng thực chữ ký trong các giấy tờ, văn bản bằng tiếng Việt; chứng thực các việc khác theo quy định của pháp luật; Phối hợp với cơ quan thi hành án dân sự trong thi hành án dân sự trên địa bàn theo quy định của pháp luật”.

Như vậy, Thông tư liên tịch số 23/2014/TTLT-BTP-BNV không quy định trực tiếp về công tác tư pháp của UBND cấp xã mà gián tiếp quy định chức năng, nhiệm vụ của UBND cấp xã trong công tác tư pháp thông qua việc bổ sung và giao trách nhiệm cụ thể cho Ủy ban nhân dân cấp huyện trong việc chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra chuyên môn, nghiệp vụ công tác tư pháp của UBND cấp xã theo quy định của pháp luật. Và nhiệm vụ này được giao cho công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã trực tiếp tham mưu thực hiện.

Trên cơ sở các quy định của pháp luật về nhiệm vụ tư pháp ở cấp xã và khung năng lực, tiêu chuẩn của công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã, thời gian qua, đội ngũ công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã trên địa bàn đã được củng cố, kiện toàn về số lượng, không ngừng nâng cao về chất lượng. UBND các huyện, thị xã, thành phố đã thường xuyên rà soát, tuyển dụng, bố trí công chức Tư pháp - Hộ tịch cho các xã, phường, thị trấn cơ bản đầy đủ, ổn định. Đội ngũ công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã cơ bản đã thực hiện tốt vai trò trong việc tham mưu tổ chức thực hiện những chủ trương, chính sách, pháp luật, chương trình, kế hoạch, nhiệm vụ công tác của ngành Tư pháp; giúp cấp ủy, chính quyền địa phương cấp xã lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, quản lý các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội theo qui định của pháp luật; giải quyết các công việc phát sinh ở cơ sở, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp. UBND cấp xã đã tạo điều kiện cho đội ngũ này thường xuyên được học tập, tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn, kiến thức pháp luật, kỹ năng xử lý, giải quyết công việc.

Mặt khác, với sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền cấp xã; hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ của Phòng Tư pháp, Sở Tư pháp, hoạt động tư pháp ở cấp xã trên địa bàn cơ bản đã đi vào nền nếp, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành bằng pháp luật của cấp ủy, chính quyền địa phương, giải quyết kịp thời các công việc của người dân và doanh nghiệp; phòng ngừa, hạn chế những tranh chấp, mâu thuẫn, khiếu kiện trong nhân dân; tạo môi trường pháp lý dân chủ, truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái; góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, ổn định chính trị và bảo đảm trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh; điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động tư pháp ở cấp xã được cải thiện, một số lĩnh vực trong hoạt động Tư pháp - Hộ tịch ở cấp xã đã được tin học hóa trong giải quyết công việc chuyên môn.

Tuy vậy, thực tiễn cho thấy việc sắp xếp, bố trí, sử dụng và quá trình tham mưu triển khai nhiệm vụ của công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã vẫn còn bất cập: Việc bố trí công chức Tư pháp - Hộ tịch không phù hợp với chuyên môn vẫn còn; một số công chức Tư pháp - Hộ tịch có khả năng phát triển đã được điều động, bố trí, bổ nhiệm ở những vị trí công việc khác hoặc bổ nhiệm ở vị trí cao hơn nhưng cơ quan có thẩm quyền chưa kịp thời tuyển dụng bổ sung dẫn đến quá trình triển khai thực hiện có nhiều khó khăn, lúng túng. Khối lượng công việc mà công chức Tư pháp - Hộ tịch có trách nhiệm đảm nhận đã nhiều, bên cạnh đó không ít trường hợp còn phải thực hiện thêm một số công việc kiêm nhiệm dẫn đến tình trạng quá tải. Một số công chức Tư pháp - Hộ tịch chưa được đào tạo một cách bài bản, chính quy về chuyên môn nghiệp vụ; việc vận dụng các chủ trương, chính sách của cấp trên vào điều kiện cụ thể của từng địa phương có nơi còn thiếu linh hoạt, thiếu nhạy bén; một số công chức hoạt động còn có biểu hiện cầm chừng.

Nhằm tiếp tục xây dựng đội ngũ công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã đủ mạnh, giúp chính quyền cấp xã trong việc triển khai các nhiệm vụ tư pháp trên địa bàn theo tinh thần nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX: “Xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở có năng lực tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, công tâm, thạo việc, tận tụy với dân, biết phát huy sức dân, không tham nhũng, không ức hiếp dân, trẻ hóa đội ngũ, chăm lo công tác đào tạo, bồi dưỡng, giải quyết hợp lý và đồng bộ chính sách đối với cán bộ cơ sở” các cấp, các ngành cần có các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực của đội ngũ này, trong đó quan tâm triển khai các giải pháp sau:

Thứ nhất, căn cứ nhiệm vụ, quyền hạn, tính chất, đặc điểm, yêu cầu công việc; vị trí địa lý; tính chất, quy mô, cơ cấu dân số; tốc độ phát triển kinh tế và đô thị hóa; chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và tình hình an ninh - trật tự của từng địa phương để bố trí công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã phù hợp, đảm bảo đủ số lượng, có chất lượng đủ sức tham mưu cho chính quyền cấp xã thực hiện tốt công tác tư pháp trên địa bàn. Không bố trí công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã kiêm nhiệm các công việc khác ngoài nhiệm vụ tư pháp.

Thứ hai, tiến hành rà soát, đánh giá trình độ, năng lực, kỹ năng, sở trường của đội ngũ công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã hiện có để điều động, bố trí, chuyển đổi vị trí công tác phù hợp với quy định của pháp luật, đồng thời phát huy tối đa năng lực, sở trường của mỗi người, phục vụ tốt hơn nhiệm vụ được giao.

Thứ ba, chú trọng quy hoạch, đề bạt, luân chuyển công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xãcó khả năng phát triển vào các vị trí chủ chốt của bộ máy chính quyền cấp xã; tránh đề bạt công chức khi không còn khả năng phát triển hoặc có biểu hiện cầm chừng. Kiên quyết không bố trí công chức bị kỷ luật hoặc không hoàn thành tốt nhiệm vụ ở địa phương, lĩnh vực công tác này, lại được bố trí sang đảm nhận nhiệm vụ công chức Tư pháp - Hộ tịch.

Thứ tư, quan tâm thực hiện đúng và kịp thời các chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã như: chính sách thu hút, đãi ngộ nhân tài; chính sách khuyến khích đào tạo, bồi dưỡng; chính sách thu hút, bố trí, sử dụng sinh viên tốt nghiệp đại học về công tác tại xã; chế độ phụ cấp đặc biệt đối với các xã vùng dân tộc thiểu số và miền núi... Nhằm động viên, khuyến khích, thu hút cán bộ vào công tác trong lĩnh vực này.

Và cuối cùng, tiếp tục quan tâm tạo điều kiện cho đội ngũ công chức Tư pháp- Hộ tịch tham gia các lớp đào tạo tập trung, tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật để không ngừng nâng cao trình độ lý luận chính trị, chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ trong giải quyết các công việc hàng ngày./.

                                                                                                                                                                      Đình Huân