Báo cáo tổng kết 6 năm thực hiện Luật cho biết, công tác lãnh đạo tổ chức thi hành Luật luôn được Chính phủ, Thanh tra Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương xác định là nhiệm vụ trọng tâm và chỉ đạo thực hiện hiệu quả. Tổ chức, hoạt động thanh tra luôn bám sát thực tiễn đất nước, yêu cầu của quản lý nhà nước và quán triệt các chủ trương của Đảng, Nhà nước về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, xây dựng Chính phủ kiến tạo, liêm chính, hành động, phục vụ nhân dân. Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành luôn được bảo đảm triển khai và tuân thủ trên thực tế. Các chính sách, pháp luật về thanh tra đã thực sự đi vào thực tiễn và phát huy hiệu quả tốt trên các lĩnh vực quản lý nhà nước, qua thanh tra đã phát hiện nhiều sơ hở, thiếu sót trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật và kiến nghị khắc phục; đã tích cực, chủ động trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; hỗ trợ các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng pháp luật; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Tuy nhiên, sau 6 năm thi hành Luật Thanh tra vẫn còn không ít bất cập, vướng mắc, hạn chế như phương pháp, cách thức chỉ đạo, điều hành hoạt động thanh tra chưa thực sự hiệu quả và đổi mới; chưa chú trọng nâng cao chất lượng xây dựng và thực hiện kế hoạch cho từng cuộc thanh tra; chưa xác định rõ thời gian, cách thức, nội dung, đề cương, biện pháp thực hiện và phân công trách nhiệm, công việc cụ thể, phù hợp cho từng thành viên đoàn thanh tra… Những hạn chế, bất cập trên đã ảnh hưởng đến hiệu quả của công tác thanh tra. Trong phạm vi bài viết này, tôi đề cập đến quy định về thời hạn áp dụng trong quá trình thực hiện thanh tra.

Điều 45 Luật Thanh tra quy định thời hạn thực hiện một cuộc thanh tra như sau: Cuộc thanh tra do Thanh tra Chính phủ tiến hành không quá 60 ngày, trường hợp phức tạp thì có thể kéo dài, nhưng không quá 90 ngày. Đối với cuộc thanh tra đặc biệt phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều địa phương thì thời hạn thanh tra có thể kéo dài, nhưng không quá 150 ngày; cuộc thanh tra do Thanh tra tỉnh, Thanh tra bộ tiến hành không quá 45 ngày, trường hợp phức tạp thì có thể kéo dài, nhưng không quá 70 ngày; cuộc thanh tra do Thanh tra huyện, Thanh tra sở tiến hành không quá 30 ngày; ở miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa đi lại khó khăn thì thời hạn thanh tra có thể kéo dài, nhưng không quá 45 ngày. Thời hạn của cuộc thanh tra được tính từ ngày công bố quyết định thanh tra đến ngày kết thúc việc thanh tra tại nơi được thanh tra. Việc kéo dài thời hạn thanh tra quy định tại khoản 1 Điều này do người ra quyết định thanh tra quyết định.

Như vậy, Luật chỉ quy định rõ thời hạn áp dụng thanh tra ở đây là ngày và không quy định là ngày làm việc dẫn đến có nhiều quan điểm khác nhau trong áp dụng thời hạn thanh tra.

Quan điểm thứ nhất cho rằng ngày thanh tra là ngày làm việc theo quy định của Bộ luật Lao động nên việc thanh tra theo áp dụng theo quy định của Bộ luật Lao động và các ngày nghỉ, ngày lễ và thứ bảy, Chủ nhật không được tính vào thời hạn thanh tra. Vì vậy, trong các quyết định thanh tra của một số cơ quan chức năng đều ghi thời hạn thanh tra là bao nhiêu ngày làm việc trừ ngày lễ, ngày nghỉ và ngày nghỉ do lý do bất khả kháng.

Quan điểm thứ 2 cho rằng ngày thanh tra là ngày theo quy định cách tính thời hạn của Bộ Luật Dân sự. Ngày ở đây được tính là ngày bình thường. Tại Khoản 2, Điều 147 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “Khi thời hạn được xác định bằng ngày, tuần, tháng, năm thì ngày đầu tiên của thời hạn không được tính mà tính từ ngày tiếp theo liền kề ngày được xác định.” Vì vậy, với cách tính ngày theo quan điểm thứ 2, thường áp dụng cho các cuộc thanh tra có thời gian ngắn, vài ba ngày và thông thường thời gian thanh tra gói gọn trong tuần làm việc hoặc các ngày trong tuần đó.

Như vậy, với 2 cách tính trên thì thì cách tính thời hạn theo quan điểm thứ nhất sẽ dài hơn cách tính theo quan điểm thứ 2, vì ngày làm việc được tính kể từ ngày công bố quyết định thanh tra đến ngày kết thúc thanh tra sau khi đã trừ đi các ngày nghỉ lễ, ngày nghỉ hàng tuần và các lý do bất khả kháng khác. Còn cách tính ngày theo quan điểm thứ hai thì chỉ không tính ngày đầu tiên của thời hạn và khi thời hạn tính bằng ngày thì thời hạn kết thúc tại thời điểm kết thúc ngày cuối cùng của thời hạn. Khi ngày cuối cùng của thời hạn là ngày nghỉ cuối tuần hoặc ngày nghỉ lễ thì thời hạn kết thúc tại thời điểm kết thúc ngày làm việc tiếp theo ngày nghỉ đó. Thời điểm kết thúc ngày cuối cùng của thời hạn vào lúc hai mươi tư giờ của ngày đó.

 Vì vậy, thiết nghĩ thanh tra là một trong những công cụ hữu hiệu để nhà quản lý quản lý công việc của mình, nhưng để đảm bảo chặt chẻ trong hoạt động thanh tra cần sửa đổi Luật Thanh tra và để áp dụng thống nhất trong toàn quốc thì nên sửa đổi theo hướng quy định cách tính thời hạn trong toàn bộ quy trình tiến hành một cuộc thanh tra đó là ngày làm việc từ ban hành quyết định bao nhiêu ngày làm việc phải gửi cho đương sự, cho đến ngày thanh tra, ngày trình báo cáo kết quả đoàn thanh tra và ngày ban hành kết luật thanh tra… tất cả đều tính thời hạn là ngày làm việc. Trước mắt, trong thời gian chưa trình Quốc hội sửa đổi Luật Thanh tra, Thanh tra Chính phủ cần phải có văn bản hướng dẫn để áp dụng thống nhất tránh cách hiểu không thống nhất dẫn đến việc áp dụng cũng không thống nhất.