Cùng với các chính sách khác về đảm bảo an sinh xã hội, sự ra đời và phát triển của hoạt động trợ giúp pháp lý là kết quả của việc thể chế hóa quan điểm, chỉ đạo của Đảng “... cần phải mở rộng loại hình tư vấn pháp luật phổ thông, đáp ứng nhu cầu rộng rãi, đa dạng của các tầng lớp nhân dân nhằm góp phần nâng cao ý thức pháp luật và ứng xử pháp luật của công dân trong quan hệ đời sống hàng ngày...”, đồng thời cụ thể hóa quy định của Hiến pháp“mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật”; thể hiện nhất quán chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc hỗ trợ về mặt pháp lý để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.

Được xem là một chính sách an sinh xã hội, là “lưới đỡ” cho các đối tượng yếu thế trong xã hội, trợ giúp pháp lý cho người nghèo, người có công với cách mạng, người già cô đơn, người tàn tật và trẻ em không nơi nương tựa, người dân tộc thiểu số thường trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn xuất phát từ chủ trương xoá đói, giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa, đảm bảo công bằng xã hội của Đảng và Nhà nước ta. Ngoài việc tạo cơ hội và những điều kiện cần thiết để các đối tượng yếu thế trong xã hội tiếp cận với các dịch vụ pháp lý, củng cố lòng tin của quần chúng nhân dân vào pháp luật, góp phần thực hiện công bằng xã hội. Đồng thời, thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý nhằm góp phần cải cách tư pháp, cải cách hành chính, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật của nước ta, nhất là trong điều kiện hệ thống pháp luật nước ta đang trong quá trình phát triển và hoàn thiện, việc tiếp cận với pháp luật để nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật, để xử sự theo đúng pháp luật trong các mối quan hệ của đời sống xã hội không phải dễ dàng.

Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 đã khẳng định: "Khuyến khích các tổ chức, cá nhân đầu tư phát triển dịch vụ thông tin, tư vấn, hỗ trợ pháp luật đáp ứng các nhu cầu đa dạng của nhân dân và phù hợp pháp luật. Đẩy mạnh hoạt động trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách…”. Là một hoạt động bổ trợ tư pháp, thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý nhằm hướng dẫn pháp luật, giúp đỡ cho người nghèo, người có công với cách mạng, người già cô đơn, người tàn tật và trẻ em không nơi nương tựa, người dân tộc thiểu số thường trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn được trợ giúp pháp lý miễn phí, được tiếp cận, sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình; tạo điều kiện để công lý và công bằng xã hội được thực thi, giúp cho người dân biết được quyền và nghĩa vụ của mình theo quy định của pháp luật, đó là bảo đảm quyền bình đẳng của mọi công dân trước pháp luật, mà trước hết là quyền được pháp luật bảo vệ.

Thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, cơ quan nhà nước cấp trên, người có thẩm quyền và Nhân dân có thêm một kênh để kiểm tra, giám sát việc thực thi quyền lực của cán bộ, công chức, viên chức, người được Nhà nước trao quyền trong thi hành nhiệm vụ, công vụ, tránh sự tùy tiện lạm quyền, vượt quyền. Đảm bảo mọi hoạt động của cán bộ, công chức, viên chức được công khai, minh bạch trên nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc.

Bên cạnh đó, qua hoạt động trợ giúp pháp lý, các chính sách, pháp luật đã được những người thực hiện chức năng trợ giúp pháp lý triển khai, hiện thực hóa vào đời sống xã hội thông qua việc tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ, bào chữa cho các đối tượng thuộc diện trợ giúp pháp lý; hoạt động này được xem là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân trong đó có các đối tượng yếu thế; giúp chính quyền các cấp tháo gỡ, khắc phục những vướng mắc và tạo ra diễn đàn đối thoại giữa chính quyền với Nhân dân. Hoạt động trợ giúp pháp lý đã làm đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật, đưa pháp luật đến với mọi tầng lớp nhân dân.

Hơn nữa, thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, các tổ chức trợ giúp pháp lý sẽ giúp cho các cơ quan có thẩm quyền phát hiện những bất cập, chồng chéo, mâu thuẫn trong chính sách, trong các quy định của pháp luật để kịp thời sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành văn bản mới để điều chỉnh. Đồng thời, giúp cho người dân hiểu rõ, nắm chắc trình tự, thủ tục hành chính để có hành vi ứng xử, thực hiện phù hợp khi có nhu cầu thực hiện các dịch vụ hành chính công từ cơ quan nhà nước; hạn chế đi lại nhiều lần, gây tốn kém tiền bạc và công sức hoặc phản ánh, kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhất là đối với các đối tượng thuộc diện trợ giúp pháp lý. Ngoài ra, tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý còn giúp cho các cơ quan tiến hành tố tụng, các cơ quan nhà nước giải quyết công việc một cách chính xác, khách quan, công bằng và đúng pháp luật; góp phần tích cực thực hiện cải cách tư pháp.

Để hoạt động trợ giúp pháp lý tiếp tục khẳng định được vị trí, vai trò của mình trong việc giúp đỡ pháp lý cho các đối tượng yếu thế trong xã hội, làm tăng lòng tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước; góp phần cải cách tư pháp, cải cách hành chính, hoàn thiện hệ thống pháp luật, trong thời gian tới các cấp, các ngành cần tiếp tục củng cố, kiện toàn nâng cao chất lượng tổ chức và hoạt động của các tổ chức trợ giúp pháp lý. Làm tốt công tác tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng nguồn Trợ giúp viên pháp lý và quy hoạch cán bộ; nâng cao kỹ năng và kinh nghiệm thực hiện trợ giúp pháp lý. Có chính sách đặc thù để khuyến khích, động viên, có sức hút đối với những người có trình độ cử nhân luật khá, giỏi, Luật sư  sang làm công tác trợ giúp pháp lý. Đa dạng hóa các hình thức, mô hình trợ giúp pháp lý; đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí bảo đảm hoạt động trợ giúp pháp lý có hiệu quả, nhất là đối với các địa phương có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn. Đẩy mạnh công tác quản lý nhà nước về trợ giúp pháp lý, đáp ứng yêu cầu xã hội hóa trợ giúp pháp lý về nguồn nhân lực và tài chính. Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong công tác trợ giúp pháp lý; đưa hoạt động trợ giúp pháp lý xứng tầm nhiệm vụ, là chổ dựa tin cậy về pháp luật của Nhân dân, nhất là các đối tượng yếu thế trong xã hội.