Nhiệm vụ rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL được quy định tại Luật Ban hành văn bản QPPL năm 2015 (Điều 170) và được Chính phủ quy định chi tiết tại Nghị định số 34/2016/NĐ-CP ngày 14/5/2016 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Theo đó, “rà soát văn bản quy phạm pháp luật là việc xem xét, đối chiếu, đánh giá các quy định của văn bản được rà soát với văn bản là căn cứ để rà soát, tình hình phát triển kinh tế - xã hội nhằm phát hiện, xử lý hoặc kiến nghị xử lý các quy định trái pháp luật, mâu thuẫn, chồng chéo, hết hiệu lực hoặc không còn phù hợp” và “hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật là việc tập hợp, sắp xếp các văn bản quy phạm pháp luật đã được rà soát, xác định còn hiệu lực theo các tiêu chí quy định tại Nghị định này”. Như vậy, công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản là một nhiệm vụ hết sức quan trọng, đặc biệt đối với lĩnh vực xây dựng, ban hành và áp dụng văn bản QPPL tại địa phương. Các văn bản QPPL của tỉnh được ban hành từ năm 1989 đến nay vẫn còn số lượng rất nhiều, các văn bản này một số không còn được áp dụng, một số văn bản đã hết hiệu lực, một số văn bản có nội dung không còn phù hợp với quy định của các văn bản mới ban hành ở Trung ương và không phù hợp với tình hình kinh kế - xã hội của địa phương. Do đó, cần thiết phải nâng cao hơn nữa hiệu quả của công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL để giúp cho việc quản lý và áp dụng văn bản được thuận tiện, dễ dàng hơn.
Trong những năm qua, công tác rà soát, hệ thống hóa tại địa phương luôn được UBND tỉnh quan tâm chỉ đạo và triển khai thực hiện nghiêm túc, đúng quy định. Các văn bản được rà soát, hệ thống hóa trên tất cả các lĩnh vực quản lý nhà nước, qua đó đã phát hiện được nhiều văn bản có nội dung quy định chưa phù hợp với văn bản cấp trên, mâu thuẫn, chồng chéo, hết hiệu lực hoặc không còn phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội ở địa phương để xử lý hoặc kiến nghị xử lý theo quy định. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL, vẫn còn tồn tại một số khó khăn, vướng mắc khiến cho hiệu quả công tác này chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ như: hệ thống văn bản QPPL của Trung ương còn chưa đồng bộ, nhiều văn bản có quy định chồng chéo, mâu thuẫn; vẫn còn tình trạng một văn bản được sửa đổi, bổ sung bởi nhiều văn bản khác nhau nên quá trình áp dụng còn gặp nhiều khó khăn. Ở địa phương, nhiệm vụ rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL được giao cho các cơ quan chuyên môn và các cơ quan khác đã chủ trì soạn thảo văn bản của HĐND, UBND thực hiện nhưng các cơ quan này chưa có bộ phận chuyên trách thực hiện mà chủ yếu kiêm nhiệm. Do đó, trong quá trình thực hiện, các Sở, ngành chưa thực sự chủ động phối hợp với Sở Tư pháp để rà soát, hệ thống hóa văn bản. Ngoài ra, hệ thống văn bản QPPL của tỉnh được ban hành từ năm 1989 đến nay với số lượng lớn, mặc dù đã được cập nhật lên cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật nhưng một số văn bản được cập nhật chưa đầy đủ về thuộc tính, do đó trong quá trình tra cứu và áp dụng còn gặp nhiều khó khăn.
Từ những khó khăn, vướng mắc nêu trên, cần phải có những giải pháp nhằm cải thiện hiệu quả công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL, góp phần nâng cao chất lượng công tác xây dựng, thi hành và hoàn thiện hệ thống pháp luật trên địa bàn tỉnh.
Thứ nhất, cần tăng cường hơn nữa sự chỉ đạo của các cấp, ngành trong công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL. Trong điều kiện địa phương còn thiếu biên chế và kinh phí thì sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Thủ trưởng các cấp, ngành đóng vai trò vô cùng quan trọng để định hướng cho công tác này được thực hiện một cách có hiệu quả, không còn mang tính hình thức, có tính khả thi cao. Đặc biệt đối với các cơ quan được giao nhiệm vụ chủ trì thực hiện rà soát, hệ thống hóa văn bản phải thực sự chủ động, phân công đơn vị, cá nhân cụ thể phụ trách và chịu trách nhiệm trước Thủ trưởng cơ quan về hiệu quả công việc. Như vậy mới nâng cao trách nhiệm của đơn vị, cá nhân trong việc tham mưu rà soát, hệ thống hóa văn bản có chất lượng, đảm bảo về trình tự, thủ tục do pháp luật quy định.
Bên cạnh đó, sự quan tâm, chỉ đạo của lãnh đạo cấp trên cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả của công tác này. Qua thực tiễn ở địa phương cho thấy, kết quả rà soát có liên quan đến các ngành, lĩnh vực đều được Sở Tư pháp tổng hợp, báo cáo UBND tỉnh và gửi các cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực đó. Tuy nhiên, chỉ khi có văn bản chỉ đạo của UBND tỉnh về xử lý văn bản sau rà soát thì các Sở, ngành mới quan tâm thực hiện, còn các trường hợp khác thì rất bị động trong việc phối hợp với Sở Tư pháp để xử lý.
Thứ hai, các Sở, ngành cần chủ động phối hợp với Sở Tư pháp về thực hiện những nội dung được giao cũng như những vấn đề phát sinh trong khi thực hiện nhiệm vụ rà soát, hệ thống hóa văn bản. Điển hình như việc xây dựng Kế hoạch kiểm tra, rà soát hằng năm của UBND tỉnh, thực tế mỗi năm Sở Tư pháp đều tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật thì Sở Tư pháp là cơ quan tổng hợp, hướng dẫn công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL, còn cơ quan tham mưu trực tiếp là các cơ quan chuyên môn. Mặc dù vậy, hằng năm, thay vì các cơ quan chuyên môn đề xuất UBND tỉnh (qua Sở Tư pháp) nội dung rà soát để đưa vào Kế hoạch thì thường Sở Tư pháp tự đề xuất nội dung rà soát và trực tiếp tham mưu Kế hoạch cho UBND tỉnh, trong đó giao cho các cơ quan chủ trì, phối hợp thực hiện. Thiết nghĩ đối với vấn đề này, nên có sự phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn và Sở Tư pháp trong việc xây dựng Kế hoạch kiểm tra, rà soát hằng năm của UBND tỉnh. Trong đó, các cơ quan chuyên môn căn cứ nhu cầu thực tiễn về quản lý nhà nước của mình, đối chiếu với các văn bản QPPL mới của Trung ương để xác định nhiệm vụ rà soát của cơ quan mình trong năm tới để đề xuất UBND tỉnh đưa vào Kế hoạch. Như vậy, nhiệm vụ rà soát văn bản QPPL trong năm sẽ bám sát với các căn cứ rà soát là văn bản QPPL ở Trung ương hoặc tình hình phát triển kinh tế - xã hội đối với từng ngành, lĩnh vực; đồng thời về thời gian, tiến độ thực hiện cũng sẽ chủ động hơn khi các cơ quan tự đề xuất phù hợp với điều kiện thực tế của cơ quan mình. Giải pháp này thực hiện tương tự như quy trình ban hành Chương trình ban hành văn bản hằng năm của UBND tỉnh. Các cơ quan chủ động đề xuất nội dung ban hành và gắn trách nhiệm của cơ quan đó trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Thứ ba, cần chú trọng hơn nữa công tác tập huấn nghiệp vụ về rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL cho những người làm công tác này ở cấp huyện và cấp xã. Vì hiện nay công tác này ở cấp huyện, cấp xã chưa thực sự đi vào chiều sâu, nhiều công chức thực hiện còn chưa hiểu rõ quy trình nghiệp vụ nên chưa chủ động để tham mưu thực hiện, xử lý văn bản sau rà soát. Nếu chưa có điều kiện để tổ chức tập huấn chuyên sâu về công tác này thì có thể lồng ghép nội dung về nghiệp vụ rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL vào các hội nghị, tọa đàm…trong các lĩnh vực khác của ngành tư pháp. Đảm bảo những người làm công tác này ở cấp huyện và cấp xã có thể nâng cao hơn về nghiệp vụ rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL để triển khai thực hiện có hiệu quả ở cấp mình.
Thứ tư, đối với công tác hệ thống hóa văn bản QPPL là nhiệm vụ mới thực hiện kỳ đầu vào năm 2013 và thực hiện kỳ thứ hai 2014 – 2018. Qua quá trình thực hiện hai kỳ hệ thống hóa, để thực hiện công tác này có hiệu quả, các cơ quan được giao thực hiện cần phải thực sự chủ động để tham mưu ngay từ khi có Kế hoạch hệ thống hóa của UBND tỉnh vào đầu năm cuối cùng của kỳ hệ thống hóa. Như kỳ hệ thống hóa lần hai thì năm cuối cùng của kỳ là năm 2018, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch hệ thống hóa từ tháng 02/2018 thì các cơ quan được giao thực hiện nhiệm vụ này cũng phải triển khai từ đầu năm. Nếu để đến cuối năm của kỳ hệ thống hóa mới thực hiện thì sẽ không đảm bảo về tiến độ thời gian và chất lượng cũng sẽ không cao. Bởi lẽ số lượng văn bản QPPL của tỉnh tương đối nhiều, lại được ban hành trong khoảng thời gian dài từ những năm 1989 đến nay, do đó, cần phải tập trung nhiều nguồn lực để thực hiện. Nhận thức được vấn đề này, Sở Tư pháp cũng đã có các văn bản hướng dẫn, đôn đốc thực hiện nhiệm vụ hệ thống hóa văn bản trên toàn tỉnh. Kết quả, các Sở, ngành đã chủ động thực hiện nhiệm vụ và gửi Báo cáo hệ thống hóa đảm bảo tiến độ.
Thứ năm, thiết nghĩ cần phải có chính sách khen thưởng cụ thể, hợp lý, công bằng đối với các cá nhân, cơ quan thực hiện nghiêm túc, có chất lượng nhiệm vụ rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL. Đồng thời, cũng phải có cơ chế xử lý trách nhiệm đối với các cơ quan không thực hiện hoặc thực hiện không có hiệu quả, chất lượng công tác này trên địa bàn tỉnh. Điều này sẽ giúp nâng cao động lực cũng như gắn trách nhiệm cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ, qua đó sẽ cải thiện được sự bị động trong tham mưu, tăng khả năng linh hoạt trong xử lý công việc, giúp công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL trên địa bàn tỉnh đạt được những kết quả tích cực trong thời gian tới.
Công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả tốt nhưng vẫn còn tồn tại một số hạn chế, bất cập. Do đó, trong thời gian tới cần phải tiếp tục chú trọng quan tâm chỉ đạo và triển khai thực hiện tích cực công tác này ở địa phương. Qua đó, góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng của công tác xây dựng, ban hành, áp dụng và thi hành văn bản QPPL nhằm tăng hiệu lực, hiệu quả của công cuộc cải cách thể chế nói riêng và công tác cải cách hành chính nói chung của tỉnh trong thời gian tới.

Ngọc Thúy