Báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật là những người trực tiếp truyền tải chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với quần chúng Nhân dân. Họ chính là “cầu nối” giữa pháp luật với cuộc sống, giữa các văn bản pháp lý với nhận thức và hành động của mỗi người dân. Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, các quan hệ xã hội ngày càng đa dạng, phức tạp thì vai trò của lực lượng này càng trở nên quan trọng và cần thiết hơn bao giờ hết.
Với vai trò, ý nghĩa và tầm quan trọng đó, quy định về báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật đã được luật hóa trong Luật Phổ biến giáo dục pháp luật năm 2012 (Luật) theo đó, báo cáo viên pháp luật là cán bộ, công chức, viên chức và sỹ quan trong lực lượng vũ trang nhân dân được cơ quan có thẩm quyền ra quyết định công nhận để kiêm nhiệm thực hiện hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật. Đồng thời, Luật quy định tiêu chuẩn của báo cáo viên pháp luật là người phải có phẩm chất đạo đức tốt, lập trường tư tưởng vững vàng, có uy tín trong công tác; có khả năng truyền đạt; có bằng tốt nghiệp đại học luật và thời gian công tác trong lĩnh vực pháp luật ít nhất là 02 năm; trường hợp không có bằng tốt nghiệp đại học luật, nhưng có bằng tốt nghiệp đại học khác thì phải có thời gian công tác liên quan đến pháp luật ít nhất là 03 năm. Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quyết định công nhận báo cáo viên pháp luật của cơ quan nhà nước, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và tổ chức thành viên của Mặt trận cấp tỉnh ; việc công nhận báo cáo viên pháp luật được quy định tại điểm a khoản 3 Điều 35 của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012  thuộc thẩm quyền của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.  
Báo cáo viên pháp luật có những quyền và nghĩa vụ sau: được cung cấp văn bản quy phạm pháp luật, thông tin, tài liệu pháp luật phục vụ cho việc thực hiện nhiệm vụ phổ biến, giáo dục pháp luật; được tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng, nghiệp vụ phổ biến, giáo dục pháp luật; được hưởng thù lao và chế độ theo quy định của pháp luật. Đồng thời báo cáo viên phải thực hiện nhiệm vụ phổ biến, giáo dục pháp luật theo sự phân công; truyền đạt chính xác nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật; không được tiết lộ bí mật nhà nước và thực hiện các hành vi bị cấm khác; hằng năm, báo cáo về hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật do mình thực hiện với cơ quan, tổ chức quản lý trực tiếp (Điều 36 Luật).
Đối với tuyên truyền viên pháp luật Luật quy định là những người có uy tín, kiến thức, am hiểu về pháp luật được xem xét để công nhận là tuyên truyền viên pháp luật ở xã, phường, thị trấn hoặc được mời tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật ở cơ sở. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định công nhận tuyên truyền viên pháp luật. Tuyên truyền viên pháp luật và những người được mời tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật được cung cấp văn bản pháp luật; được tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nghiệp vụ phổ biến, giáo dục pháp luật; hưởng thù lao, chế độ theo quy định của pháp luật .
Như vậy, về tiêu chuẩn, điều kiện, quyền, nghĩa vụ, thẩm quyền công nhận báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật đã được quy định cụ thể trong Luật Phổ biến giáo dục pháp luật và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật thực hiện nhiệm vụ của mình trong công tác PBGDPL, thể hiện rõ vai trò quan trọng của đội ngũ này trong việc đưa pháp luật vào cuộc sống.
Trước hết, BCV, TTV pháp luật có vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức pháp luật cho Nhân dân. Thông qua hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật bằng nhiều hình thức phong phú như hội nghị, sinh hoạt chuyên đề, tuyên truyền miệng, đối thoại trực tiếp, phát thanh, truyền hình, mạng xã hội…, các báo cáo viên, tuyên truyền viên đã giúp người dân hiểu đúng, hiểu đầy đủ các quy định của pháp luật. Khi nhận thức pháp luật được nâng cao, người dân sẽ biết tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời thực hiện tốt nghĩa vụ công dân, hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật.
Không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức pháp luật, BCV, TTV pháp luật còn góp phần hình thành ý thức trong cán bộ và nhân dân “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài đối với sự phát triển của xã hội. Một xã hội văn minh không chỉ cần hệ thống pháp luật hoàn thiện mà còn cần ý thức tự giác chấp hành pháp luật của mỗi người dân. Qua công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, đội ngũ BCV, TTV pháp luật đã từng bước làm thay đổi nhận thức, xây dựng niềm tin của Nhân dân đối với pháp luật và cơ quan Nhà nước. Từ đó, pháp luật không còn là những quy định mang tính bắt buộc đơn thuần mà trở thành chuẩn mực ứng xử trong đời sống xã hội. 
Bên cạnh đó, BCV, TTV pháp luật còn đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa vi phạm pháp luật và giữ gìn an ninh trật tự ở cơ sở. Thực tế cho thấy, nhiều hành vi vi phạm pháp luật xuất phát từ sự thiếu hiểu biết của người dân. Khi được tuyên truyền, phổ biến kịp thời các quy định liên quan đến đất đai, hôn nhân và gia đình, giao thông, phòng chống ma túy, tội phạm công nghệ cao, phòng chống tham nhũng, bạo lực gia đình…, người dân sẽ có ý thức phòng tránh vi phạm và tích cực tham gia đấu tranh với các hành vi trái pháp luật. Công tác tuyên truyền pháp luật vì vậy có ý nghĩa như một biện pháp “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, góp phần giảm tải cho các cơ quan bảo vệ pháp luật và xây dựng môi trường xã hội an toàn, lành mạnh. Thông qua hoạt động của đội ngũ BCV, TTV pháp luật góp phần đổi mới công tác phổ biến giáo dục pháp luật và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, trước hết là trong cán bộ, đảng viên và đặc biệt là cán bộ, đảng viên trong ngành Tư pháp.
Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế sâu rộng, nhiều chính sách pháp luật mới được ban hành để phù hợp với mô hình chính quyền 3 cấp, vai trò của BCV, TTV pháp luật càng thể hiện rõ nét. Họ không chỉ là người truyền đạt pháp luật mà còn phải biết lựa chọn nội dung, hình thức tuyên truyền cho phù hợp với từng nhóm đối tượng, địa bàn. Ở vùng nông thôn, nội dung tuyên truyền cần gắn với đất đai, môi trường, hôn nhân gia đình, xây dựng nông thôn mới... Ở đô thị, cần chú trọng các quy định về giao thông, kinh doanh, chuyển đổi số, an ninh mạng... Đối với thanh thiếu niên, việc tuyên truyền phải linh hoạt, gần gũi, dễ hiểu để nâng cao nhận thức pháp luật ngay từ sớm như: Luật Thanh niên, Luật Trẻ em, Luật Giáo dục, Luật Hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, pháp luật về phòng chống ma túy, pháp luật về an toàn giao thông, bạo lực học đường... Điều đó đòi hỏi đội ngũ BCV, TTV pháp luật không ngừng học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng truyền đạt và khả năng ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác phổ biến giáo dục pháp luật.
Đặc biệt, trong thực tiễn ở cơ sở, trong điều kiện xây dựng chính quyền địa phương hai cấp BCV, TTV pháp luật còn là những người gần dân, sát dân, trực tiếp nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và những khó khăn, vướng mắc của Nhân dân trong quá trình thực hiện pháp luật. Qua đó, họ phản ánh kịp thời những bất cập của chính sách pháp luật đến các cơ quan có thẩm quyền để nghiên cứu sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn. Có thể nói, đây chính là “kênh thông tin hai chiều” giúp pháp luật ngày càng đi vào cuộc sống một cách hiệu quả hơn. Ngoài ra, đội ngũ BCV, TTV pháp luật còn góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Khi người dân hiểu đúng các chủ trương, chính sách pháp luật, họ sẽ đồng thuận và tích cực tham gia thực hiện. Ngược lại, nếu công tác tuyên truyền không hiệu quả, thiếu kịp thời sẽ dễ tạo ra khoảng trống thông tin, làm phát sinh tin giả, thông tin sai lệch, gây ảnh hưởng đến tình hình an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội. Vì vậy, BCV, TTV pháp luật còn là lực lượng quan trọng trong công tác định hướng dư luận xã hội, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phổ biến giáo dục pháp luật hiện nay vẫn còn một số khó khăn, hạn chế. Ở một số cơ quan, đơn vị, địa phương, hoạt động tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật chưa được quan tâm đúng mức. Một số nội dung tài liệu tuyên truyền pháp luật chưa thật sự hấp dẫn, thiếu tính thực tiễn. Một bộ phận BCV, TTV pháp luật còn hạn chế về kỹ năng truyền đạt, chưa ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin và mạng xã hội trong tuyên truyền pháp luật. Chế độ, chính sách dành cho BCV, TTV ở nhiều nơi còn chưa tương xứng; chưa có chế độ phụ cấp trách nhiệm cho đội ngũ này dẫn đến chưa khuyến khích, thu hút và duy trì đội ngũ BCV, TTV hoạt động tâm huyết và có chất lượng cao.
Để nâng cao hiệu quả hoạt động của BCV, TTV pháp luật trong thời gian tới, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, cần quan tâm đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ, kỹ năng tuyên truyền và ứng dụng công nghệ số cho đội ngũ này. Đồng thời, cần đổi mới nội dung, phương thức phổ biến giáo dục pháp luật theo hướng dễ hiểu, thiết thực, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu để có chiến lược lâu dài nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ BCV, TTV pháp luật. Các cơ quan Nhà nước cần tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí và có chính sách phụ cấp cho đội ngũ làm công tác PBGDPL nhằm động viên, khuyến khích để đội ngũ BCV, TTV pháp luật tâm huyết hơn với công việc. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, các phương tiện truyền thông và mạng xã hội trong công tác tuyên truyền pháp luật nhằm tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội.
Khẳng định rằng: xây dựng pháp luật là quá trình kiến tạo hành lang pháp lý cho sự phát triển; còn thi hành pháp luật chính là đưa những giá trị của pháp luật đi vào đời sống theo đó đội ngũ BCV, TTV pháp luật là lực lượng nòng cốt trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; là những người góp phần đưa pháp luật từ văn bản đi vào thực tiễn cuộc sống một cách sinh động. Họ không chỉ truyền đạt kiến thức pháp luật mà còn lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật, góp phần xây dựng xã hội kỷ cương, dân chủ, công bằng và văn minh. Do vậy, việc phát huy vai trò của đội ngũ BCV, TTV pháp luật là yêu cầu cấp thiết nhằm góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội.
                                                                                                                                                                  Luật gia: Trương Quang Sáng