Sau hơn 17 năm thành lập, hoạt động và phát triển được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Bộ Tư pháp, Cục Trợ giúp pháp lý, Tỉnh ủy, HĐND – UBND tỉnh, Sở Tư pháp và sự phối hợp, tạo điều kiện của các ban, ngành, tổ chức và sự nỗ lực cố gắng của những người làm công tác trợ giúp pháp lý (TGPL), Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Quảng Bình đã không ngừng phát triển cả về chất và lượng. Nhớ lại ngày đầu mới thành lập, Trung tâm chỉ có 03 cán bộ, đến nay Trung tâm đã được kiện toàn về mặt cơ cấu, tổ chức với 30 công chức, viên chức và người lao động; 03 Phòng chuyên môn, nghiệp vụ gồm Phòng Hành chính – Tổng hợp, Phòng Nghiệp vụ TGPL, Phòng Phát triển & TGPL cơ sở; 05 Chi nhánh TGPL đặt tại các huyện, thị xã gồm: Chi nhánh TGPL số 1 đặt tại thị trấn Quy Đạt, huyện Minh Hóa, Chi nhánh TGPL số 2 đặt tại thị xã Ba Đồn, Chi nhánh số 3 đặt tại thị trấn Kiến Giang, huyện Lệ Thủy, Chi nhánh số 4 đặt tại thị trấn Hoàn Lão huyện Bố Trạch và Chi nhánh TGPL số 5 đặt tại thị trấn Đồng Lê huyện Tuyên Hóa.

 Ngày 29/6/2006, Luật TGPL được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 9 thông qua và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2007, đây là văn bản pháp luật có ý nghĩa hết sức quan trọng, thể chế hóa quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước, thể hiện truyền thống đạo lý của dân tộc, trách nhiệm của Nhà  nước và xã hội đối với người nghèo, người được hưởng chính sách ưu đãi về trợ giúp pháp lý, giúp những người này có điều kiện tiếp cận và sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, góp phần nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật trong nhân dân, thực hiện dân chủ ở cơ sở và thể hiện quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền và lợi ích hợp pháp của nhóm đối tượng yếu thế trong xã hội, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động trợ giúp pháp lý ngày càng phát triển đa dạng và phong phú.

Hiện nay, đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh Quảng Bình có 190 cộng tác viên tư vấn pháp luật; 23 cộng tác viên là Luật sư; 11 Trợ giúp viên pháp lý phân bố đều khắp trên 08 huyện, thị xã, thành phố. Trong thời gian qua, hoạt động trợ giúp pháp lý đã từng bước được đổi mới cả về nội dung và hình thức, số lượng và chất lượng các vụ việc trợ giúp pháp lý, đặc biệt là các vụ việc trợ giúp pháp lý trong các lĩnh vực tham gia tố tụng ngày được nâng cao. Trong các vụ việc trợ giúp pháp lý các Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư là cộng tác viên đều tham gia từ giai đoạn khởi tố, điều tra đối với vụ án hình sự và từ giai đoạn thụ lý vụ án đối với vụ án dân sự, hành chính⁽¹⁾. Nhờ vậy, đối tượng đã được hưởng quyền được TGPL và được bảo vệ những quyền và lợi ích hợp pháp của mình ngay từ giai đoạn ban đầu của vụ án.

Hoạt động trợ giúp pháp lý còn góp phần vào quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật. Thông qua các vụ việc trợ giúp pháp lý cụ thể, người thực hiện trợ giúp pháp lý phát hiện ra các quy định của pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo và đề nghị các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý kiến nghị đến các cơ quan có thẩm quyền để sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật có liên quan. Hoạt động trợ giúp pháp lý cũng có những ảnh hưởng quan trọng vào tiến trình cải cách tư pháp thể hiện bằng sự tham gia tố tụng của đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý, lực lượng Luật sư là cộng tác viên trợ giúp pháp lý. Nhờ thế, đã tăng đáng kể số lượng vụ án được đưa ra xét xử với sự có mặt của người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi của đương sự trong vụ án hình sự; người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong vụ việc dân sự, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khởi kiện, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hành chính và thực hiện việc tranh tụng dân chủ góp phần nâng cao chất lượng xét xử của Tòa án.

Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm của cải cách tư pháp theo tinh thần là xây dựng đội ngũ cán bộ tư pháp, bổ trợ tư pháp, nhất là cán bộ có chức danh tư pháp theo hướng đề cao quyền hạn, trách nhiệm pháp lý, nâng cao và cụ thể hóa tiêu chuẩn về chính trị, phẩm chất, đạo đức, chuyên môn nghiệp vụ. Đặc biệt, ngày 1/6/2015 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 749/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án đổi mới công tác trợ giúp pháp lý giai đoạn 2015 – 2025, trong đó một trong những nội cơ bản của Đề án đó là nâng cao chất lượng hoạt động trợ giúp pháp lý, tập trung thực hiện vụ việc TGPL trong đó chú trọng vụ việc tham gia tố tụng, đặc biệt là trong lĩnh vực tố tụng hình sự, hôn nhân và gia đình, các vụ việc đại diện ngoài tố tụng, tư vấn pháp luật tại trụ sở, tư vấn pháp luật tiền tố tụng... đây là những lĩnh vực pháp luật mà trong thực tế triển khai hoạt động trợ giúp pháp lý ở cơ sở người dân còn gặp nhiều khó khăn vướng mắc. Thực hiện các văn bản nêu trên, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh đã tích cực phổ biến, quán triệt đến toàn thể công chức, viên chức của Trung tâm về vị trí, vai trò của hoạt động TGPL, tăng cường mở rộng đội ngũ cộng tác viên; đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ TGPL, kiến thức pháp luật cho cộng tác viên nhằm nâng cao chất lượng vụ việc trợ giúp; xây dựng đội ngũ TGPL chuyên nghiệp, năng động.

Có thể nói qua quá trình hình thành và phát triển trong thời gian chưa dài, tuy nhiên được sự chỉ đạo sâu sát, kịp thời của các cấp ủy Đảng, chính quyền cùng với sự nỗ lực của tập thể cán bộ, công chức, viên chức, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Quảng Bình cùng với các Chi nhánh của Trung tâm đã và đang trở thành những địa chỉ tin cậy để người dân tìm đến, tiếp cận và sử dụng mỗi khi có nhu cầu về mặt pháp luật, khi có vướng mắc muốn tìm hiểu về pháp luật, là chỗ dựa về mặt pháp lý của người dân nghèo, yếu thế trong xã hội. Tin tưởng rằng trong bối cảnh hiện nay, khi Hiến pháp và một số luật liên quan đến công tác TGPL đã có nhiều thay đổi thì Đề án đổi mới công tác TGPL đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt cùng với việc sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật về TGPL thì hoạt động TGPL càng có nhiều bước phát triển mới, vững chắc hơn nữa.