Ngày 20/6/2017 Quốc hội khóa XIV đã thông qua Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi) , có hiệu lực từ ngày 01/01/2018 với  một số điểm mới như: Phân biệt TGPL do Nhà nước tổ chức thực hiện và dịch vụ pháp lý thiện nguyện của các tổ chức xã hội; mở rộng diện người được TGPL so với Luật hiện hành (từ 7 nhóm lên 14 nhóm); nâng cao chất lượng dịch vụ và chuyên nghiệp hóa hoạt động TGPL thông qua việc chuẩn hóa đội ngũ người thực hiện TGPL, quy định tiêu chuẩn đối với tổ chức thực hiện TGPL nhằm huy động được các tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật tham gia thực hiện TGPL có chất lượng; quy định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng đối với công tác TGPL; nâng cao vai trò của Sở Tư pháp trong việc giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước về TGPL ở địa phương thông qua việc nắm bắt yêu cầu TGPL và tình hình thực tiễn để lựa chọn ký hợp đồng thực hiện TGPL với các tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật để bảo đảm đối tượng TGPL ở địa phương được thực thi quyền được TGPL và một số điểm mới khác. Luật TGPL (sửa đổi) được xây dựng nhằm khắc phục hạn chế, bất cập trong hoạt động TGPL; tạo khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển bền vững công tác TGPL theo hướng chuyên nghiệp hóa, sử dụng hiệu quả các nguồn lực của Nhà nước, xã hội; bảo đảm tính khả thi, tạo bước chuyển biến căn bản, đột phá trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ TGPL.

Luật TGPL và Luật TGPL (sửa đổi) đã thể chế hóa đầy đủ chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về hoạt động TGPL theo tinh thần và nội dung được nêu tại các Nghị quyết của Bộ Chính trị (Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020; Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về Chiến lược Cải cách tư pháp đến năm 2020); thực hiện cải cách hành chính, phân cấp cụ thể để địa phương chủ động đưa công tác trợ giúp pháp lý hướng về cơ sở, tạo thuận lợi cho dân; khẳng định TGPL là nhiệm vụ của Nhà nước đồng thời cũng là trách nhiệm chung của toàn xã hội đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, thể hiện bản chất của Nhà nước ta là Nhà nước XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; từng bước xã hội hoá công tác TGPL; Nhà nước giữ vai trò nòng cốt; khuyến khích, hướng dẫn, huy động sự tham gia, đóng góp của các lực lượng xã hội vào công tác này; TGPL là quyền của người nghèo phải được tổ chức thành địa chỉ và chỗ dựa tin cậy cho người nghèo, đối tượng chính sách trong việc hỗ trợ, giúp đỡ họ về mặt pháp luật, góp phần nâng cao dân trí pháp lý, thực hiện thành công chiến lược tăng trưởng và xoá đói, giảm nghèo. Luật điều chỉnh toàn diện công tác TGPL, quy định cụ thể về người được TGPL, thủ tục TGPL, tổ chức và người thực hiện TGPL, hình thành các chuẩn mực, quy tắc nghề nghiệp trong hoạt động; các điều kiện bảo đảm hoạt động và tăng cường công tác quản lý nhà nước nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác này.

Thực tiễn công tác trợ giúp pháp lý cho thấy đây là chính sách hợp lòng dân, phù hợp với đạo lý của dân tộc và xu hướng phát triển của thế giới; giúp người được trợ giúp pháp lý bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật, góp phần phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo vệ công lý, bảo đảm công bằng xã hội, phòng ngừa, hạn chế tranh chấp và vi phạm pháp luật, thể hiện tính ưu việt của pháp luật và của chế độ ta, đáp ứng yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thực hiện cải cách hành chính, cải cách tư pháp và chủ động hội nhập quốc tế.  

Hoạt động TGPL với mục tiêu là nâng cao hiểu biết pháp luật, nâng cao dân trí pháp lý, tạo điều kiện cho người yếu thế trong xã hội, mà cụ thể người nghèo và đối tượng chính sách vươn lên trong việc tiếp cận pháp luật, tạo ra cơ chế công bằng trong mỗi công dân khi thực hiện quyền và nghĩa vụ theo quy định pháp luật. Ngoài ra, tổ chức và hoạt động TGPL sẽ góp phần mở rộng việc thực thi dân chủ ở cơ sở, nhất là mở rộng dân chủ trực tiếp; thông qua nhận thức pháp luật của người được TGPL (chủ yếu người nghèo và đối tượng chính sách), họ biết sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, bảo đảm sự bình đẳng của công dân trước pháp luật. Thông qua việc tuân thủ, chấp hành, sử dụng và áp dụng pháp luật của các chủ thể thực hiện pháp luật về TGPL sẽ tạo ra một môi trường pháp lý rộng rãi cho người được TGPL có những hành vi ứng xử hợp pháp; bảo đảm cho các đối tượng được TGPL sử dụng các quy định của pháp luật để bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích hợp pháp của mình, thực hiện tốt nguyên tắc “mọi công dân bình đẳng trước pháp luật”; tránh sự tùy tiện lạm quyền từ phía cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước trong việc thực thi nhiệm vụ, góp phần quan trọng trong việc giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, đồng thời tạo cơ chế hữu hiệu thực thi nguyên tắc bình đẳng giữa các công dân trước pháp luật không phân biệt vị thế xã hội. Đồng thời, tổ chức và hoạt động TGPL còn làm cầu nối giúp chính quyền các cấp tháo gỡ, khắc phục những vướng mắc và tạo ra diễn đàn đối thoại giữa chính quyền với dân. Ngoài ra tổ chức và hoạt động TGPL còn giúp cho các cơ quan tiến hành tố tụng, các cơ quan Nhà nước giải quyết công việc một cách chính xác, khách quan, công bằng và đúng pháp luật; góp phần tích cực thực hiện cải cách tư pháp, mở rộng điều kiện để thực hiện nguyên tắc tranh tụng trước toà, bảo đảm cho người nghèo, đối tượng chính sách, người già cô đơn, trẻ em không nơi nương tựa, dân tộc thiểu số, phụ nữ trong gia đình bạo lực... không có điều kiện thuê luật sư cũng có luật sư (với tư cách cộng tác viên) hoặc Trợ giúp viên pháp lý bảo vệ, bào chữa miễn phí quyền và lợi ích hợp pháp cho họ trước các cơ quan tố tụng.  Công tác TGPL được coi là một trong những chính sách của Chiến lược xóa đói, giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa, giúp cho người nghèo, đối tượng chính sách... ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa có thể tiếp cận với các dịch vụ TGPL, “xóa mù, xóa nghèo” pháp luật.

Một trong những hình thức quan trọng của hoạt động TGPL là Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư tham gia tố tụng hình sự để bào chữa cho người được TGPL là người bị tạm giữ, bị can, bị cáo hoặc để bảo vệ quyền lợi của người được TGPL là người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án hình sự; tham gia tố tụng dân sự, tố tụng hành chính để bảo vệ quyền, lợi hợp pháp của người được TGPL trong vụ việc dân sự, vụ án hành chính. Như vậy, Nhà nước đã đề cao và bảo vệ quyền con người trong hoạt động tố tụng bằng cách đặt vị thế quan trọng của Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư để thực hiện chức năng gỡ tội trong mối quan hệ biện chứng với các chủ thể thực hiện chức năng buộc tội và chức năng xét xử. Sự tham gia của Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư là cộng tác viên trong quá trình giải quyết vụ án đã góp phần đảm bảo cho các nguyên tắc cơ bản của luật Tố tụng hình sự, luật Tố tụng dân sự, luật Tố tụng hành chính được thực hiện nghiêm túc. Những nguyên tắc cơ bản này đã thể hiện đầy đủ quan điểm, định hướng của Đảng và Nhà nước trong việc bảo vệ quyền con người. Nguyên tắc pháp chế XHCN, nguyên tắc đảm bảo thực hành quyền công tố và kiểm soát việc tuân theo pháp luật, nguyên tắc Tòa án xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, nguyên tắc xét xử công khai… khi được tuân thủ triệt để thì quyền cơ bản của con người cũng được bảo vệ triệt để. Bằng các hoạt động của mình trong quá trình giải quyết vụ án cùng với sự tận tâm, nhiệt huyết, trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp, Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư là cộng tác viên đã góp phần nâng cao trách nhiệm và chất lượng giải quyết vụ án của các cơ quan tố tụng các cấp, hạn chế đến mức thấp nhất các trường hợp oan sai, không vô tư, khách quan trọng hoạt động tố tụng, làm giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, dân sự, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người được trợ giúp pháp lý, góp phần giáo dục, cải tạo, răn đe và phòng ngừa tội phạm; đem lại sự hài lòng cho đối tượng được trợ giúp pháp lý.

Thông qua tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý sẽ giúp cho các tổ chức trợ giúp pháp lý phát hiện những vướng mắc, bất cập từ các quy định pháp luật, nhất là những quy định pháp luật liên quan đến người được trợ giúp pháp lý, để kiến nghị cơ quan chức năng sửa đổi, bổ sung nhằm làm hoàn thiện hơn trong việc xây dựng cơ chế, chính sách và pháp luật. Đồng thời, tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý còn thúc đẩy cho đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý, cộng tác viên trợ giúp pháp lý hoạt động chuyên nghiệp hơn, cũng như nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ và tu dưỡng đạo đức phẩm chất của người thực hiện trợ giúp pháp lý... Tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý có vai trò củng cố, bảo vệ và phát triển các giá trị đạo đức, thuần phong mỹ tục của dân tộc; bảo vệ tính công bằng, tự do và nhân đạo, lòng tin vào công lý của con người. Các nghĩa vụ của người thực hiện trợ giúp pháp lý được ghi nhận trong Luật trợ giúp pháp lý sẽ chống lại các biểu hiện vi phạm trách nhiệm nghề nghiệp, không tuân thủ pháp luật và quy tắc trợ giúp pháp lý, hoặc việc quy định phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung trợ giúp pháp lý, tôn trọng sự thật khách quan, không thu phí, thù lao từ người được trợ giúp pháp lý...cho thấy, hoạt động trợ giúp pháp lý đóng vai trò giúp cho người nghèo, đối tượng chính sách, và đối tượng khác... nắm bắt những giá trị đạo đức, thuần phong mỹ tục của dân tộc Việt nam, đồng thời củng cố bảo vệ và làm cho nó không ngừng phát triển trong cuộc sống xã hội....Không những đem lại nhiều lợi ích cho người nghèo và đối tượng chính sách và một số đối tượng yếu thế khác, TGPL còn giúp cho các cơ quan chức năng nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân từ cơ sở, nhất là những nguyện vọng chính đáng của người nghèo và đối tượng chính sách, qua đó, Nhà nước sẽ có những chủ trương, quyết sách đúng đắn trong việc thực hiện các chức năng xã hội của mình, thực sự là một chủ trương hợp lòng dân.