Một thực trạng hiện nay đó là vi phạm quyền lợi người tiêu dùng là một trong những vấn đề bức xúc, đáng báo động. Từ những vụ việc nghiêm trọng như: ngộ độc thực phẩm tập thể do sử dụng nguồn thực phẩm không bảo đảm an toàn, sữa nhiễm độc, nước mắm có phân đạm; tình trạng rau bẩn, thịt bẩn, có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, tồn dư kim loại nặng vượt ngưỡng tối đa cho phép, dư lượng chất cấm,...đang đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng của con người, như lời phát biểu về tình trạng vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm của một vị đại biểu Quốc hội tại kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XIII:“Con đường từ dạ dày tới nghĩa địa chưa bao giờ trở nên ngắn và dễ dàng đến thế”. Đối với các dịch vụ công cộng được điều chỉnh theo các hợp đồng mẫu, tình trạng vi phạm quyền lợi của người tiêu dùng cũng không phải là ngoại lệ. Trong việc cung cấp điện, nước, điện thoại, truyền hình, internet, chất lượng dịch vụ nhiều khi không ổn định đúng theo cam kết về các thông số kỹ thuật, gây ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng. Trong lĩnh vực hàng công nghiệp, việc buôn bán hàng lậu, hàng kém chất lượng, hàng giả, hàng nhái, hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ vẫn còn tràn lan trên thị trường. Hay những vụ việc đơn giản như gửi xe không ghi phiếu, đến khi mất xe, công ty giữ xe không bồi thường... Tác hại của việc thiếu tôn trọng người tiêu dùng, bất chấp tất cả vì lợi nhuận của một số tổ chức, cá nhân kinh doanh trong thời gian qua đã được minh chứng bằng việc nhiều người dân phải chết do ngộ độc thực phẩm, chết do đội mũ bảo hiểm kém chất lượng; tỷ lệ bệnh hiểm nghèo ngày càng tăng do thực phẩm sử dụng hóa chất độc hại; uy tín nhiều doanh nghiệp bị giảm sút do tình trạng hàng nhái, hàng giả, hàng kém chất lượng tràn lan; việc mua bán hàng qua internet chưa được quản lý chặt chẽ nên nhiều người dân mua phải hàng không đúng tiêu chuẩn chất lượng nhưng không thể khiếu nại đến cơ quan Nhà nước... Với sự gia tăng sai phạm trong cung ứng hàng hóa, dịch vụ thời gian qua cho thấy, người tiêu dùng Việt Nam đang bị xâm phạm quyền lợi với quy mô rộng khắp và tính chất ngày càng phức tạp.

           Nguyên nhân của tình trạng trên đó là: Thứ nhất, do nhận thức, ý thức của Doanh nghiệp, cá nhân sản xuất kinh doanh trong việc bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng còn hạn chế. Ý thức coi thường quyền lợi của người tiêu dùng của các doanh nghiệp, cá nhân sản xuất kinh doanh. Vì lợi ích trước mắt, lợi nhuận cao khi đưa ra các sản phẩm, dịch vụ kém chất lượng với chi phí thấp nên một số doanh nghiệp, cá nhân sản xuất kinh doanh bất chấp tính mạng, sức khỏe của người tiêu dùng; không chỉ vi phạm đến quyền lợi người tiêu dùng mà còn là một trong những nguyên nhân gây nên việc mất sự bền vững trong phát triển kinh tế trong thời kỳ hội nhập. Bên cạnh đó, tác động trở lại của việc này đối với lợi ích của doanh nghiệp đó là mất uy tín, mất thương hiệu, hàng hóa bị tẩy chay, thậm chí phải đối mặt với những khiếu kiện kéo dài, tốn kém về thời gian, tiền bạc của doanh nghiệp. Trong lĩnh vực bảo hành hàng hóa, sản phẩm, tình trạng không cung cấp cho người tiêu dùng giấy bảo hành; giấy tiếp nhận bảo hành;  không thực hiện, thực hiện không đúng hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm bảo hành hàng hóa, linh kiện, phụ kiện đã cam kết; từ chối trách nhiệm về việc bảo hành; không trả chi phí sửa chữa, vận chuyển; không đổi hàng hóa, linh kiện, phụ kiện hàng hóa...hoặc không có hình thức giải quyết khác được người tiêu dùng chấp nhận trong thời gian thực hiện bảo hành.

          Thứ hai, là do người tiêu dùng thường có thói quen sử dụng sản phẩm rẻ, phù hợp với túi tiền. Tuy nhiên, bên cạnh một số ít sản phẩm có chất lượng tốt nhưng giá rẻ thì số lượng hàng nhái, hàng giả tràn lan trên thị trường với giá thành thấp hơn nhiều lần hàng thật là một sự hấp dẫn đối với người tiêu dùng. Thói quen sinh hoạt trong thời đại nền kinh tế thị trường, áp lực công việc nên nhiều người dân thường lựa chọn những sản phẩm tiện dụng, có sẵn mặc cho chất lượng thấp, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm (đồ ăn sẵn, hàng quán vỉa hè,...) cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc vi phạm quyền lợi người tiêu dùng vẫn còn phổ biến. Bởi vì bên cạnh việc bất chấp của các doanh nghiệp, cá nhân sản xuất kinh doanh thì việc người tiêu dùng chấp nhận, sử dụng sản phẩm, dịch vụ đó cũng vô tình tạo nên thị trường tiêu thụ cho sản phẩm, dịch vụ kém chất lượng.

            Mặt khác, tình trạng ngại va chạm, ngại đến cơ quan công quyền của người tiêu dùng. Người tiêu dùng cho rằng các lợi ích thường từ các giao dịch nhỏ, giá trị tài sản thường chỉ phục vụ đời sống hàng ngày. Do đó, họ thường lựa chọn thái độ im lặng, không sử dụng sản phẩm đó nữa thay vì khiếu nại đến cơ quan Nhà nước; ít có những phản ứng quyết liệt trước những vi phạm của doanh nghiệp, chưa biết sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền lợi của mình. Vì vậy, việc xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng của doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh không bị phát hiện, không được xử lý nên không được ngăn chặn kịp thời.

            Thứ ba, đó là hệ thống pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng còn nhiều bất cập. Mặc dù, từ năm 1999, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh Bảo vệ người tiêu dùng và Quốc hội khóa XII tại kỳ họp thứ 8 ngày 17-11-2010 đã thông qua Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01- 07-2011.  Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật như: Nghị định số 99/2011/NĐ-CP ngày 27-10-2011, Quyết định số 02/2012/QĐ-TTg ngày 13-01-2012 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Danh mục hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung, Nghị định số 08/2013/NĐ-CP ngày 10-01-2013 về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, Nghị định số 185/2013/NĐ-CP ngày 15-11-2013 quy định xử phạt hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Bên cạnh đó, vấn đề bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng Việt Nam còn được quy định bởi rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác như: Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng Dân sự, Bộ luật Hình sự, Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa, Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, Luật Dược, Luật Điện lực, Luật Giao dịch điện tử, Luật Công nghệ thông tin, Pháp lệnh Vệ sinh an toàn thực phẩm, Pháp lệnh Quảng cáo, các Nghị định về xử lý vi phạm hành chính trên các lĩnh vực cụ thể. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành và khảo sát, đánh giá thực tiễn thi hành các quy định của pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng cho thấy các quy định này chưa được thực hiện đầy đủ, nghiêm túc, còn có nhiều bất cập và chưa phù hợp với yêu cầu của công tác bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.

          Trong tình hình hiện nay, khi nhiều Hiệp định thương mại tự do như TPP, Cộng đồng kinh tế ASEAN... có hiệu lực, thì công tác bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng ngày càng phức tạp. Để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ngày 15-3 năm nay, lần đầu tiên “Ngày quyền của người tiêu dùng” với chủ đề “Quyền được an toàn của người tiêu dùng” được tổ chức mang tầm quốc gia, nhằm khẳng định tầm quan trọng của công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, góp phần xây dựng môi trường tiêu dùng lành mạnh cho cả người tiêu dùng và các tổ chức, cá nhân kinh doanh…Ở tỉnhQuảng Bình, ngày 15/12/2016, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 2173/KH-UBND hưởng ứng tổ chức Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2017 tại Quảng Bình với chủ đề “Doanh nghiệp vì người tiêu dùng”.Theo đó, các hoạt động vì quyền lợi người tiêu dùng được khuyến khích tổ chức và thực hiện trong suốt cả năm. Riêng hoạt động hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam sẽ được tổ chức trong tháng 3/2017 thông qua hình thức khuyến mại, giảm giá tri ân khách hàng do doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh tổ chức thực hiện tại siêu thị, trung tâm thương mại, cơ sở kinh doanh trên địa bàn tỉnh. Ngoài ra, Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam cũng sẽ tổ chức hưởng ứng các hoạt động Đưa hàng Việt về nông thôn, Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam.Để triển khai hiệu quả hoạt động này, UBND tỉnh yêu cầu các ban, ngành, địa phương tuyên truyền phổ biến rộng rãi trong tỉnh liên tục từ ngày 10/3 - 20/3/2017.

          Trong thời gian tới, ngoài tích cực hưởng ứng “Ngày quyền của người tiêu dùng”, trước hết cần tiếp tục triển khai thực hiện nghiêm túc Quyết định 02/QĐ-TTg ngày 13/01/2012 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Danh mục hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung. Tăng cường thông tin cho người tiêu dùng nhận biết về hàng giả, hàng kém chất lượng một cách thường xuyên hơn. Tăng cường giám sát các cơ sở sản xuất, kinh doanh, khuyến khích người tiêu dùng lên án, tẩy chay hàng hóa của doanh nghiệp vi phạm quyền lợi người tiêu dùng. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền thực hiện Luật Bảo vệ người tiêu dùng trong các tầng lớp nhân dân. Các cấp ủy đảng, chính quyền, tổ chức xã hội cần cụ thể hóa trách nhiệm công tác quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đề cao và giám sát chặt chẽ trách nhiệm cá nhân chủ doanh nghiệp, người đứng đầu, phụ trách sản xuất, kinh doanh, lưu thông hàng hóa, sản phẩm phục vụ người tiêu dùng. Người tiêu dùng cần thể hiện sự nhạy bén, thông thái, tự bảo vệ, chung tay bảo vệ cộng đồng và chất lượng cuộc sống. Cộng đồng xã hội tiếp tục đẩy mạnh thực hiện “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”; kiên quyết ngăn chặn, xử lý nghiêm các vi phạm Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

          Hai là, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của các chủ thể tham gia thị trường.  Các chủ thể tham gia thị trường phải nhận thức rõ nghĩa vụ của mình đối với người tiêu dùng; về những hậu quả pháp lý phải gánh chịu khi vi phạm. Các cá nhân, tổ chức kinh doanh hàng hoá, dịch vụ còn phải nhận thức được rằng thực hiện trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng cũng là bảo vệ quyền lợi của chính họ và bảo vệ lợi ích chung của xã hội. 

          Người tiêu dùng cần phải có ý thức pháp luật, ý thức tự bảo vệ quyền lợi của mình và lợi ích của xã hội; phải nhận thức đúng đắn và đầy đủ về các quyền của mình mà pháp luật đã ghi nhận; các cơ chế và biện pháp bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình khi giao dịch với các cá nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh có hành vi vi phạm. Trong nền kinh tế thị trường, người tiêu dùng có vị thế thượng tôn và có thể quyết định sự thành bại của một doanh nghiệp. Điều đáng sợ nhất đối với một doanh nghiệp là sự “tẩy chay” của người tiêu dùng đối với sản phẩm và dịch vụ của họ.  Người tiêu dùng  cần phải thực hiện kiểm tra hàng hóa trước khi nhận; lựa chọn tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, không làm tổn hại đến môi trường, trái với thuần phong mỹ tục và đạo đức xã hội, không gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe của mình và của người khác; thực hiện chính xác, đầy đủ hướng dẫn sử dụng hàng hóa, dịch vụvà thực hiện các quyền khác theo quy định. Phải kiên quyết nói không với thực phẩm bẩn, với hàng giả. Đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cần nâng cao hơn nữa tinh thần trách nhiệm và tính trung thực trong việc cung cấp thông tin cho người tiêu dùng. Ngoài ra, còn có trách nhiệm bảo hành hàng hóa, linh kiện, phụ kiện. Tổ chức xã hội cần nâng cao hơn nữa tinh thầntrách nhiệm khi tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Hướng dẫn, giúp đỡ, tư vấn người tiêu dùng khi có yêu cầu; Đại diện người tiêu dùng khởi kiện hoặc tự mình khởi kiện vì lợi ích công cộng; Cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thông tin về hành vi vi phạm pháp luật của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ; kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Tham gia xây dựng pháp luật, chủ trương, chính sách, phương hướng, kế hoạch và biện pháp về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Tham gia tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và kiến thức tiêu dùng.

          Ba là, kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước,nâng cao hơn nữa hiệu lực quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Thường xuyên rà soát, hệ thống hoá, đề nghị sửa đổi bổ sung, ban hành mới, tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại địa phương.  Quản lý hoạt động về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của tổ chức xã hội, tổ chức hòa giải tại địa phương. Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; tư vấn, hỗ trợ và nâng cao nhận thức về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại địa phương. Thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo thẩm quyền.

          Bốn là, quan tâm đầu tư kinh phí để nâng cao năng lực và kỹ thuật xét nghiệm, phân tích mẫu sản phẩm. Tăng cường kiểm tra, giám định để kết luận sản phẩm có chứa độc tố, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng hay không, có đảm bảo thành phần chất lượng như quảng cáo hay không, có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp chứng cứ để người tiêu dùng thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo và khởi kiện ra tòa án. Vì vậy, cần tăng cường trang bị các phương tiện, máy móc để người tiêu dùng có căn cứ phân biệt giữa sản phẩm đạt tiêu chuẩn và sản phẩm không đảm bảo chất lượng, từ đó, có cơ sở để đấu tranh bảo vệ quyền lợi của mình. Đảm bảo cho người tiêu dùng có quyền được bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản, khi tham gia giao dịch, sử dụng hàng hóa, dịch vụ do tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cung cấp.