Qua 02 năm triển khai thực hiện các quy định về chế độ áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Quảng Bình theo Nghị định số 111/2013/NĐ-CP của Chính phủ đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. UBND tỉnh đã có các văn bản chỉ đạo triển khai thực hiện đối với công tác này. Trong thời gian qua, các cấp, các ngành trên địa bàn tỉnh đã tập trung triển khai thi hành các quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC) nói chung và áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn nói riêng, góp phần quan trọng trong việc phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý nghiêm minh mọi hành vi vi phạm pháp luật hành chính. Bên cạnh đó, Sở Tư pháp Quảng Bình cũng đã tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cùng với việc kiểm tra, đôn đốc đối với các địa phương, phối hợp các cơ quan liên quan và các địa phương tổ chức các hội nghị tập huấn, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) về Luật Xử lý vi phạm hành chính, Nghị định số 111/2013/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn thi hành cho những người làm công tác XLVPHC. Cụ thể: Sở Tư pháp đã tổ chức 05 lớp tập huấn nghiệp vụ XLVPHC cho 528 người làm công tác XLVPHC của các sở, ban, ngành cấp tỉnh, UBND cấp huyện, 04 lớp cho công chức Tư pháp – Hộ tịch cấp xã. (02 lớp năm 2014, 02 lớp năm 2015). Hội đồng phối hợp PBGDPL tỉnh đã tổ chức 11 hội nghị và lớp tập huấn cho hơn 1.640 lượt người tham gia, trong đó có lồng ghép chuyên đề về XLVPHC và áp dụng biện pháp xử lý hành chính. Các huyện, mỗi huyện tổ chức 02 lớp tập huấn cho công chức có thẩm quyền XLVPHC và công chức Tư pháp – Hộ tịch trên địa bàn với tổng số 16 lớp với hơn 1.000 người tham gia. Ngoài ra còn tuyên truyền phổ biến đến cán bộ công chức, viên chức, người lao động và nhân dân bằng nhiều hình thức, nội dung đa dạng như: Hội nghị, phát hành các tờ rơi, tờ gấp, áp phích, hệ thống truyền thanh không dây xã, phường, thị trấn; các cuộc họp giao ban … Sơ kết 02 năm thi hành Nghị định số 111/2013/NĐ-CP, UBND các huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tỉnh đã lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường đối với 125 trường hợp; trong đó có 106 trường hợp bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn (05 trường hợp người chưa thành niên bị áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính quản lý tại gia đình).

Qua triển khai áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn đã góp phần quan trọng trong công tác phòng ngừa tội phạm, đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội tại địa phương. Tuy nhiên, quá trình thực hiện các quy định liên quan đến áp dụng biện pháp XLHC giáo dục tại xã, phường, thị trấn còn gặp những khó khăn, vướng mắc nhất định như:

Cùng một nội dung áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn nhưng có 02 Thông tư quy định về biểu mẫu (Thông tư 20/2014/TT-BTP ngày 25/9/2014 của Bộ Tư pháp và Thông tư 42/2014/TT-BCA ngày 25/9/2014 của Bộ Công an, quy định về biểu mẫu sử dụng trong công an nhân dân khi áp dụng và thi hành biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn), việc quy định như vậy gây khó khăn, bất cập trong quá trình triển khai thực hiện tại địa phương.

Việc lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn do Trưởng công an xã lập. Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, Chủ tịch UBND cấp xã giao hồ sơ cho công chức Tư pháp - hộ tịch kiểm tra tính pháp lý của hồ sơ theo quy định tại khoản 3, Điều 16 Nghị định số 111/2013/NĐ-CP trước khi ra quyết định áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn. Tuy nhiên, trên thực tế, do công chức Tư pháp – hộ tịch cấp xã đảm nhận quá nhiều đầu việc của công tác Tư pháp nên việc kiểm tra tính pháp lý của hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn gặp khó khăn, nhất là ở những đơn vị cấp xã có 01 công chức Tư pháp – hộ tịch.

Việc áp dụng biện pháp xử lý vi phạm hành chính, Nghị định 111/2013/NĐ-CP quy định trong thời gian 30 ngày chờ làm thủ tục cai nghiện, các đối tượng cai nghiện sẽ được giao cho các tổ chức chính trị - xã hội (Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ…). Tuy nhiên, các tổ chức này lại không có chuyên môn về y tế, thiếu cơ sở vật chất để đáp ứng yêu cầu công tác quản lý người nghiện ma túy nên quá trình thực hiện gặp không ít khó khăn.

Đối với đối tượng là người nghiện ma túy, muốn đưa đối tượng đi cai nghiện bắt buộc, đầu tiên phải xác định tình trạng nghiện rồi xử phạt hành chính, sau đó đưa về giáo dục tại xã, phường, thị trấn; nếu tái nghiện mới đưa đi cai nghiện bắt buộc. Tuy nhiên, theo quy định việc xác định tình trạng nghiện của đối tượng thì “Thẩm quyền xét nghiệm phải là y, bác sĩ có chứng chỉ hành nghề và phải qua khóa tập huấn”, quy định này còn khá khó khăn đối với các trạm y tế xã vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế khó khăn trong việc xác định tình trạng người nghiện ma túy để đưa đi cai nghiện.

Qua báo cáo đánh giá của UBND tỉnh, một số xã, phường, thị trấn chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng và tác dụng của biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn; công tác tuyên truyền, cảm hóa, giáo dục, vận động đối tượng của một số ban ngành, đoàn thể chưa được thường xuyên, liên tục; chưa nắm được tâm tư, tình cảm, nguyện vọng của đối tượng để có biện pháp cảm hóa, giáo dục phù hợp; ý thức chấp hành pháp luật của một số người dân chưa được cao, chưa tích cực trong việc phối hợp cùng với chính quyền địa phương thực hiện biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn nhất là đối với các gia đình có con em vi phạm đang bị áp dụng biện pháp này; một số cán bộ trực tiếp làm công tác quản lý, cảm hóa giáo dục các đối tượng bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn kỹ năng trong cảm hóa, giáo dục đối tượng còn hạn chế nên từ đó ít nhiều ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện biện pháp này tại địa phương; trong thời gian đầu giáo dục, quản lý đối tượng, một số đối tượng có thái độ chống đối, ngoan cố, không nhận thức được hành vi sai phạm của mình, ít quan tâm đến việc viết báo cáo cho người trực tiếp quản lý, giáo dục. Một số trường hợp thường xuyên vắng mặt tại địa phương mà không trình báo và làm các thủ tục theo quy định.

Từ thực tiễn nêu trên, để biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn giữ được vai trò đặc biệt trong đấu tranh phòng, chống các hành vi sai lệch chuẩn mực đạo đức, văn hoá, pháp luật, góp phần phòng ngừa và đấu tranh kiềm chế tội phạm, các cơ quan có thẩm quyền cần tiếp tục hoàn thiện thể chế về biện pháp XLHC giáo dục tại xã, phường, thị trấn và có những biện pháp kịp thời để khắc phục những khó khăn, hạn chế nói trên như:

- Thường xuyên tuyên truyền về chủ trương của Nhà nước trong công tác quản lý, giáo dục người vi phạm tại cơ sở nhằm nâng cao nhận thức của cá nhân, tổ chức về tầm quan trọng và tác dụng của biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn; khơi dậy và phát huy trong nhân dân truyền thống đoàn kết, tương thân, tương ái, giúp đỡ, cảm hóa người lầm lỗi, giúp họ mau chóng trở thành người tiến bộ; đề ra được giải pháp, biện pháp quản lý, giáo dục khoa học, hợp lý phù hợp với tâm tư, nguyện vọng của từng đối tượng; xác định trách nhiệm cụ thể của chính quyền, tổ chức xã hội trong việc quản lý, giáo dục, cảm hoá người bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn; vận động đối tượng và các gia đình có con em vi phạm đang bị áp dụng biện pháp này để hạn chế tình trạng đối tượng tái phạm.

- Cấp ủy, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể ở địa phương cần thường xuyên quan tâm lãnh, chỉ đạo thực hiện biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, không nên xem đó là nhiệm vụ của cơ quan Công an, mà coi đây là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn dân, nếu làm tốt vấn đề này sẽ hạn chế người vi phạm pháp luật.

- Bộ Tư pháp, Bộ Công an tổ chức tập huấn chuyên sâu cho cán bộ làm công tác hướng dẫn, kiểm tra và cán bộ trực tiếp làm hồ sơ áp dụng biện pháp xử lý vi phạm hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn theo Nghị định số 111/2013/NĐ-CP; đồng thời ban hành Thông tư hướng dẫn, hồ sơ, biểu mẫu thống nhất việc thực hiện Nghị định này.

Các địa phương cần đánh giá tình hình vi phạm và tái phạm theo Nghị định số 111/2013/NĐ-CP, đồng thời định kỳ sơ, tổng kết để kịp thời điều chỉnh cũng như đề ra các biện pháp cho phù hợp ở từng địa phương.