Một trong các giải pháp cải cách thủ tục hành chính hiện nay là giải pháp về kiểm soát quá trình tổ chức thực hiện thủ tục hành chính đã được quy định tại Nghị định số 63/2010/NĐ-CP và các văn bản quy phạm pháp luật về cải cách thủ tục hành chính. Theo đó thủ tục hành chính sau khi được ban hành phải được công bố, công khai và tổ chức thực hiện theo đúng quy định pháp luật, gắn với trách nhiệm tổ chức thực hiện của cơ quan, cán bộ, công chức, viên chức và quyền giám sát của người dân, tổ chức, doanh nghiệp.

 

 

Trong những năm qua, hoạt động kiểm soát quá trình tổ chức thực hiện thủ tục hành chính gắn với công bố, công khai thủ tục hành chính tuy đã đem lại nhiều kết quả tích cực, nhưng trên thực tế vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập. Tình trạng thủ tục hành chính có nội dung công bố chưa "đầy đủ, chính xác, kịp thời" theo các quy định pháp luật vẫn thường xuyên xảy ra. Cùng với tính chất đặc thù của hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay luôn có các văn bản dưới luật để quy định chi tiết và hướng dẫn luật nên các quy định về một thủ tục hành chính cụ thể có thể được quy định tại nhiều văn bản quy phạm pháp luật trong nhiều lĩnh vực khác nhau, vì vậy tình trạng công bố thủ tục hành chính chưa "đầy đủ, chính xác, kịp thời" sẽ không đáp ứng được yêu cầu về công khai, minh bạch các quy định về thủ tục hành chính. Bên cạnh đó, việc tổ chức niêm yết công khai thủ tục hành chính chưa thực sự nghiêm túc; nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương chưa thực sự sử dụng các thủ tục hành chính đã được công bố như một tài liệu chính thống để công khai, hướng dẫn và kiểm soát việc giải quyết thủ tục hành chính. Quá trình giải quyết thủ tục hành chính tại một số cơ quan, đơn vị, địa phương chưa thực sự đem đến sự hài lòng cho người dân, doanh nghiệp, chưa gắn trách nhiệm giải trình với trách nhiệm giải quyết thủ tục hành chính. Vẫn còn xảy ra tình trạng chưa kiểm soát chặt chẽ quy trình tiếp nhận, xử lý hồ sơ và trả kết quả thông qua một đầu mối, chưa thực hiện việc giải trình, giải thích lý do rõ ràng, cụ thể bằng văn bản khi đối tượng thực hiện thủ tục hành chính chưa hiểu rõ hoặc thực hiện không đúng quy định.

Những tồn tại trên không chỉ làm hạn chế chất lượng, hiệu quả thực hiện thủ tục hành chính mà còn làm ảnh hưởng đến việc triển khai áp dụng các giải pháp cải cách khác trong thực hiện thủ tục hành chính tại các cơ quan hành chính nhà nước hiện nay. Bởi lẻ, các quy trình, quy định về thủ tục hành chính nếu không hoàn toàn được công khai, minh bạch thì sẽ gây khó khăn cho việc xây dựng quy trình quản lý nội bộ theo tiêu chuẩn ISO, xây dựng vị trí việc làm gắn với đánh giá chất lượng giải quyết thủ tục hành chính; gây khó khăn cho việc xây dựng chính quyền điện tử, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và cung cấp dịch vụ công trực tuyến… Hoặc nếu cơ chế kiểm soát việc giải quyết thủ tục hành chính không được cải cách theo một phương pháp hợp lý, khoa học, thống nhất thì sẽ gây khó khăn cho việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức làm việc chuyên nghiệp, hiệu quả; khó đánh giá công bằng, chính xác năng lực, trình độ, trách nhiệm và đạo đức của cán bộ, công chức, viên chức gắn với chức năng, nhiệm vụ giải quyết thủ tục hành chính được phân công; khó có thể chấn chỉnh việc gây phiền hà, nhũng nhiễu đối với người dân, tổ chức và doanh nghiệp theo chỉ đạo của Chính phủ…

Vì vậy, để tiếp tục đẩy mạnh cải cách trong tổ chức thực hiện thủ tục hành chính nhằm phục vụ tốt nhất cho người dân, tổ chức và doanh nghiệp, thì điều kiện tiên quyết là phải thực hiện có chất lượng, hiệu quả việc công bố, công khai, minh bạch quy trình giải quyết công việc, thủ tục hành chính, gắn với trách nhiệm giải trình của các cơ quan, cán bộ, công chức, viên chức được phân công thực hiện thủ tục hành chính. Giải pháp này cần được tiếp tục hoàn thiện cả về mặt thể chế quản lý cũng như trong thực tiễn triển khai thực hiện, gắn với quy định các chế tài pháp lý đủ mạnh để thực sự trở thành một giải pháp trung tâm, gắn kết và tạo tiền đề cho việc triển khai đồng bộ các giải pháp cải cách khác trong thực hiện thủ tục hành chính tại các cơ quan hành chính nhà nước trong giai đoạn hiện nay. Trong đó, cần thực hiện một số yêu cầu như sau:

- Trước hết, cần chuẩn hóa nội dung công bố các thủ tục hành chính. Để thực hiện được yêu cầu này, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về công bố thủ tục hành chính: Một là, cần bổ sung các quy định, hướng dẫn về phương pháp, cách thức thống kê, cập nhật thông tin về thủ tục hành chính để công bố; đảm bảo sự thống nhất giữa Trung ương với địa phương và giữa các ngành, lĩnh vực khác nhau. Mẫu quyết định công bố thủ tục hành chính theo thẩm quyền giải quyết của các cơ quan, các cấp chính quyền hiện nay cũng cần được sửa đổi để đáp ứng yêu cầu hệ thống và tổ chức công khai theo từng cơ quan, đơn vị tham gia giải quyết thủ tục hành chính khác nhau, nhất là đối với các thủ tục liên thông hoặc thủ tục có nhiều cơ quan, nhiều cấp cùng có thẩm quyền giải quyết. Hai là, cần xây dựng cơ chế pháp lý để xác định và thực hiện trách nhiệm phát hiện, phản hồi và xử lý thủ tục hành chính chưa công bố "đầy đủ, chính xác, kịp thời" giữa các cơ quan hành chính nhà nước; đảm bảo nội dung công bố thủ tục hành chính thường xuyên được tiến hành kiểm tra, chuẩn hóa, thường xuyên được hệ thống và gửi kịp thời đến các cơ quan trực tiếp tham gia giải quyết thủ tục hành chính, thực sự trở thành tài liệu chính thống để công khai, hướng dẫn và kiểm soát quá trình giải quyết thủ tục hành chính.

- Về công khai thủ tục hành chính, cần nghiên cứu đánh giá lại hiệu quả, tính hợp lý của việc đăng tải công khai trên môi trường mạng điện tử hiện nay. Đối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính, cần cải tiến, nâng cấp theo hướng bảo đảm dễ dàng, tiện lợi cho việc tìm kiếm, tra cứu theo nhiều tiêu thức khác nhau, như vừa đáp ứng yêu cầu tìm kiếm theo tên gọi, lĩnh vực công bố, vừa phải đáp ứng yêu cầu tìm kiếm theo từng cơ quan giải quyết thủ tục hành chính khác nhau. Có như vậy mới tạo thuận lợi cho việc kết nối với trang thông tin điện tử của các cơ quan tham gia giải quyết thủ tục hành chính và tạo điều kiện thuận lợi cho việc giám sát của người dân, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với từng cơ quan, đơn vị.

Đối với trang thông tin điện tử của các cơ quan, đơn vị, địa phương, bên cạnh yêu cầu xây dựng chuyên mục công khai thủ tục hành chính đáp ứng theo tiêu chí trên, cũng cần xây dựng một chuyên mục độc lập để thống nhất việc công khai các thông tin, tài liệu pháp lý khác thuộc phạm vi quản lý ngành, địa phương có liên quan đến giải quyết công việc, chế độ, chính sách hoặc thủ tục hành chính cho người dân, tổ chức và doanh nghiệp, như các chính sách, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án…; tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tra cứu, tìm hiểu các thông tin, tài liệu pháp lý liên quan đến hoạt động kinh tế và đời sống sinh hoạt của mình.

Trong tổ chức thực hiện thủ tục hành chính, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật về kiểm soát quá trình giải quyết thủ tục hành chính để tăng cường sự minh bạch, gắn với trách nhiệm giải trình của cơ quan thực hiện. Hiện nay, các văn bản pháp luật liên quan đến cải cách thủ tục hành chính quy định ở nhiều văn bản khác nhau như: Về thực hiện cơ chế một cửa, một cửa  liên thông được quy định tại Quyết định số 09/2015/QĐ-TTg. Về trách nhiệm giải trình, giải thích, làm rõ các thông tin về thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao khi được cá nhân, tổ chức yêu cầu được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 90/2013/NĐ-CP; trách nhiệm tiếp nhận, xử lý các phản ánh, kiến nghị của công dân được thực hiện theo quy định tại Luật Tiếp công dân. Đồng thời, trong quá trình tổ chức, thực hiện cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát quy trình tiếp nhận, xử lý hồ sơ, trả kết quả tại một đầu mối để áp dụng cho tất cả các thủ tục hành chính, kể cả trường hợp thực hiện hoặc chưa thực hiện bộ phận một cửa; bổ sung thêm các quy định để kiểm soát trách nhiệm giải trình của các cơ quan, cán bộ, công chức, viên chức; các quy định về tổ chức thực hiện các kênh trao đổi thông tin giữa cơ quan thực hiện thủ tục hành chính với người dân, doanh nghiệp…Ngoài ra, để tăng cường sự minh bạch, cơ quan thực hiện thủ tục hành chính cũng cần có trách nhiệm giải trình, giải thích việc thực thi pháp luật một cách rõ ràng, cụ thể bằng văn bản khi đối tượng thực hiện thủ tục hành chính chưa hiểu rõ hoặc không thực hiện đúng quy định hoặc có quyền được biết thông tin, ví dụ như nêu rõ lý do bằng văn bản khi yêu cầu bổ sung, hoàn thiện hồ sơ, từ chối giải quyết hoặc giải quyết hồ sơ chậm trễ… Do vậy, để nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả trong quá trình thực hiện kiểm soát thủ tục hành chính nói riêng và cải cách thủ tục hành chính nói chung cần hệ thống hóa các văn bản pháp luật sửa đổi, bổ sung Nghị định số 63/2010/NĐ-CP và các văn bản liên quan để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có quy định về các nội dung cải cách thủ tục hành chính.

Để tăng cường sự minh bạch trong cải cách thủ tục hành chính, cũng cần tiếp tục bổ sung, hoàn thiện các quy định pháp luật để thực hiện các kênh trao đổi thông tin giữa cơ quan thực hiện thủ tục hành chính với người dân, doanh nghiệp, như quy định về việc tổ chức đối thoại trực tiếp, về trao đổi thông tin thông qua môi trường mạng điện tử… Trong đó, việc đăng tải các kênh trao đổi thông tin giữa cơ quan nhà nước với người dân, doanh nghiệp trên các trang thông tin điện tử cần được xây dựng thành các quy trình, quy chuẩn để thực hiện thống nhất, tạo niềm tin cho người dân, doanh nghiệp. Phân định rõ giữa việc đăng tải chuyên mục hướng dẫn, giải đáp, xử lý các ý kiến, phản ánh, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp theo chức năng, nhiệm vụ của cơ quan thực hiện thủ tục hành chính được pháp luật quy định với việc đăng tải chuyên mục tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp gửi trực tiếp cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Chủ tịch UBND cấp tỉnh theo Nghị định số 20/2008/NĐ-CP. Việc đăng tải các kênh trao đổi thông tin nêu trên phải gắn với trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước các cấp, không chỉ giao cho đơn vị cấp dưới trực thuộc hoặc bộ phận tin học tự xử lý, thực hiện.