Việc ban hành Luật Quốc phòng năm 2018 nhằm đáp ứng đòi hỏi của tình hình phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay; phù hợp với chủ trương của Đảng ta về bảo vệ Tổ quốc, quốc phòng, an ninh, thể hiện qua các văn bản đã ban hành như: Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XII của Đảng; Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 25/10/2013 của Ban Chấp hành Trung ương (khóa XI) về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới; Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 22/9/2008 của Bộ Chính trị về tiếp tục xây dựng các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thành khu vực phòng thủ vững chắc trong tình hình mới; Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 16/7/2011 của Bộ Chính trị (khóa XI) về xây dựng và phát triển công nghiệp quốc phòng đến năm 2020 và những năm tiếp theo; Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 10/4/2013 của Ban Chấp hành Trung ương (khóa XI) về Hội nhập quốc tế; đồng thời để phù hợp với quy định của Hiến pháp năm 2013 và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Bố cục Luật Quốc phòng năm 2018 gồm 7 chương, 40 điều quy định về nguyên tắc, chính sách, hoạt động cơ bản về quốc phòng; tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, thiết quân luật, giới nghiêm; lực lượng vũ trang nhân dân; bảo đảm quốc phòng; nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức; quyền và nghĩa vụ của công dân về quốc phòng.Trong đó có những điểm mới cần lưu ý:

Thứ nhất, để tạo sự thống nhất trong cách hiểu và áp dụng pháp luật, Luật Quốc phòng năm 2018 đã bổ sung một số khái niệm như "Quân sự","Chiến tranh nhân dân","Thế trận quốc phòng toàn dân", "phòng thủ đất nước", "Xâm lược", "Chiến tranh thông tin", "Thảm họa", "Thiết quân luật".

Thứ hai, về chính sách của Nhà nước đối với quốc phòn, bên cạnh kế thừa những quy định về chính sách của Nhà nước đối với quốc phòng trong Luật Quốc phòng năm 2005, Luật Quốc phòng năm 2018 thể chế hóa quan điểm của Đảng về công tác quốc phòng trong giai đoạn hiện nay đã bổ sung một số nội dung mới như: "Huy động nguồn lực của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng"; "Khuyến khích, tạo điều kiện để cơ quan, tổ chức, cá nhân ủng hộ vật chất, tài chính, tinh thần cho quốc phòng trên nguyên tắc tự nguyện, không trái với pháp luật Việt Nam và phù hợp với luật pháp quốc tế". "Phát triển khoa học và công nghệ để xây dựng nền quốc phòng toàn dân, lực lượng vũ trang nhân dân, công nghiệp quốc phòng, an ninh đáp ứng nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc"; "Nhà nước có chính sách ưu đãi đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng; có chính sách đặc thù ở khu vực biên giới, hải đảo, vùng chiến lược, trọng điểm, địa bàn xung yếu về quốc phòng".

Thứ ba, về các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực quốc phòng, Luật Quốc phòng năm 2018 bổ sung điều quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực quốc phòng đó là: "Chống lại độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, Nhân dân, Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc"; "Thành lập, tham gia, tài trợ tổ chức vũ trang trái pháp luật"; "Điều động, sử dụng người, vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, trang bị, thiết bị, phương tiện để tiến hành hoạt động vũ trang khi chưa có lệnh hoặc quyết định của cấp có thẩm quyền hoặc không có trong kế hoạch huấn luyện, diễn tập, sẵn sàng chiến đấu đã được phê duyệt"; "Chống lại hoặc cản trở cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ quốc phòng"; "Lợi dụng, lạm dụng việc thực hiện nhiệm vụ quốc phòng để xâm phạm lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân"; "Phân biệt đối xử về giới trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng".

Thứ tư, về phòng thủ quân khu, xuất phát từ vị trí, vai trò, tầm quan trọng của khu vực phòng thủ quân khu, Luật Quốc phòng năm 2018 bổ sung nội dung mới so với Luật Quốc phòng năm 2005 như sau: Phòng thủ quân khu là bộ phận hợp thành phòng thủ đất nước, bao gồm các hoạt động xây dựng thực lực, tiềm lực quốc phòng, thế trận quốc phòng toàn dân, khu vực phòng thủ để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng trên địa bàn quân khu. Bên cạnh đó, Luật cũng đã quy định cụ thể 8 nhóm nhiệm vụ của phòng thủ quân khu.

Thứ năm, về khu vực phòng thủ, kế thừa những quy định của Luật Quốc phòng năm 2005, luật Quốc phòng năm 2018 đã khẳng định: Khu vực phòng thủ là bộ phận hợp thành phòng thủ quân khu, bao gồm các hoạt động về chính trị, tinh thần, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ, quân sự, an ninh, đối ngoại; được tổ chức theo địa bàn cấp tỉnh, cấp huyện, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, lấy xây dựng cấp xã làm nền tảng để bảo vệ địa phương. Bên cạnh đó, xuất phát từ vị trí đặc biệt của Thủ đô Hà nội nên Luật Quốc phòng năm 2018 đã xác định: Khu vực phòng thủ Thủ đô Hà Nội là bộ phận hợp thành phòng thủ đất nước, thực hiện các nhiệm vụ quy định tại khoản 2 Điều 9 Luật Quốc phòng năm 2018 và xây dựng cơ quan, đơn vị Bộ đội chủ lực của Bộ Tư lệnh Thủ đô vững mạnh toàn diện, có sức chiến đấu cao.

Thứ sáu, về kết hợp quốc phòng với kinh tế - xã hội và kinh tế - xã hội với quốc phòng, trên cơ sở kết thừa các quy định của Luật Quốc phòng năm 2005, Luật Quốc phòng năm 2018 đã khẳng định:  Kết hợp quốc phòng với kinh tế - xã hội và kinh tế - xã hội với quốc phòng là sự gắn kết mọi hoạt động quốc phòng với các ngành, lĩnh vực kinh tế - xã hội có sự thống nhất quản lý, điều hành của Nhà nước để góp phần củng cố, tăng cường quốc phòng, phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó đã bổ sung thêm nội dung: Một số dự án đầu tư xây dựng ở địa bàn trọng điểm về quốc phòng phải có tính lưỡng dụng, sẵn sàng chuyển sang phục vụ nhu cầu quốc phòng.

Thứ bảy, về công tác quốc phòng ở Bộ, ngành trung ương, địa phương, Luật Quốc phòng năm 2018 đã xác định: Công tác quốc phòng ở Bộ, ngành trung ương, địa phương là hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ quốc phòng theo thẩm quyền; Bộ, ngành trung ương có ban chỉ huy quân sự làm việc theo chế độ kiêm nhiệm để tham mưu và tổ chức thực hiện công tác quốc phòng; Địa phương có cơ quan thường trực công tác quốc phòng là cơ quan quân sự địa phương cùng cấp.

Thứ tám, về nguyên tắc hoạt động và trường hợp sử dụng lực lượng vũ trang nhân dân, Luật Quốc phòng năm 2018 bổ sung: Hoạt động của lực lượng vũ trang nhân dân phải tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự thống lĩnh của Chủ tịch nước, sự quản lý thống nhất của Chính phủ.

Trường hợp sử dụng lực lượng vũ trang nhân dân được quy định như sau: Trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng thực hiện theo lệnh của Chủ tịch nước và quy định khác của pháp luật có liên quan; Trong thi hành lệnh thiết quân luật, giới nghiêm thực hiện theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan; Trong tình trạng khẩn cấp do thảm họa, dịch bệnh nguy hiểm hoặc tình hình đe dọa nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội thực hiện theo quy định của pháp luật về tình trạng khẩn cấp và quy định khác của pháp luật có liên quan; Khi có nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội nhưng chưa đến mức ban bố tình trạng khẩn cấp thực hiện theo quy định của pháp luật về an ninh quốc gia và quy định khác của pháp luật có liên quan; Khi tham gia hoạt động góp phần bảo vệ hòa bình ở khu vực và trên thế giới thực hiện theo quyết định của Hội đồng Quốc phòng và An ninh; Khi xảy ra tình huống phức tạp về an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội; đấu tranh phòng, chống tội phạm; tham gia phòng, chống, khắc phục sự cố, thiên tai, dịch bệnh, việc sử dụng lực lượng vũ trang do Chính phủ quy định.

Thứ chín, về quân đội nhân dân và công an nhân dân, trên cơ sở kế thừa quy định tại Luật Quốc phòng năm 2005, Luật Quốc phòng năm 2018 đã bổ sung: Quân đội nhân dân là lực lượng nòng cốt của lực lượng vũ trang nhân dân trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, bao gồm lực lượng thường trực và lực lượng dự bị động viên. Lực lượng thường trực của Quân đội nhân dân có Bộ đội chủ lực và Bộ đội địa phương; Nhà nước xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, có lực lượng thường trực hợp lý, lực lượng dự bị động viên hùng hậu; một số lực lượng tiến thẳng lên hiện đại. Đối với Công an nhân dân thì: Nhà nước xây dựng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; ưu tiên hiện đại hóa một số lực lượng.