Trong những năm qua, công tác trợ giúp pháp lý trên địa bàn huyện Lệ Thủy đã khẳng định vị trí, vai trò của công tác này trong việc trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách... Được sự quan tâm chỉ đạo của UBND và Hội đồng phổ biến giáo dục pháp luật huyện, hoạt động trợ giúp pháp lý trên địa bàn đã đạt được những kết quả đáng kể và trở thành một trong những hoạt động quan trọng của công tác tư pháp, tạo chuyển biến tích cực trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật nhằm nâng cao dân trí góp phần tạo điều kiện thuận lợi trong phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

Lệ Thủy là huyện có số lượng đối tượng được trợ giúp pháp lý tương đối nhiều, chủ yếu là người nghèo, người có công với cách mạng. Các đối tượng này luôn được sự quan tâm, giúp đỡ rất tận tình từ phía tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý mà điển hình là phòng Tư pháp và Chi nhánh trợ giúp pháp lý số 3 thuộc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Sở Tư pháp có văn phòng đặt tại Lệ Thủy. Hoạt động trợ giúp pháp lý được tổ chức rất đa dạng về hình thức và nội dung trong đó, công tác hướng về cơ sở, trực tiếp đến với các đối tượng thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý lưu động. Nhiều đối tượng được trợ giúp pháp lý miễn phí  góp phần giải tỏa những vướng mắc về pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng cho các đối tượng góp phần đảm bảo công bằng tạo điều kiện cho mọi tầng lớp nhân dân trong huyện được tiếp cận với pháp luật, với dịch vụ pháp lý miễn phí, được hưởng chính sách nhân đạo, mang tính nhân văn sâu sắc của Đảng và Nhà nước ta.

Trong hơn 6 năm qua, Phòng Tư pháp phối hợp với Chi nhánh trợ giúp pháp lý số 3 thực hiện trợ giúp pháp lý lưu động miễn phí cho 210 thôn, bản, tổ dân phố của 28 xã, thị trấn với 1.905 vụ việc, cho 2.764 lượt đối tượng được trợ giúp pháp lý miễn phí. Các lĩnh vực được trợ giúp pháp lý chủ yếu là chế độ chính sách về đất đai, Hôn nhân - gia đình, chế độ chính sách cho người có công, giải quyết thủ tục hành chính, hộ tịch… Các buổi trợ giúp lưu động tại các xã, thị trấn, Phòng Tư pháp phối hợp với Chi nhánh Trợ giúp pháp lý số 3 đã lồng ghép tổ chức tuyên truyền, phổ biến cho người dân một số nội dung pháp luật quan trọng; những điểm cơ bản của Hiến pháp, Luật Trợ giúp pháp lý, Luật Đất đai, Hôn nhân - gia đình, Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật tố tụng Dân sự, Luật tố tụng hành chính, Bộ luật tố tụng hình sự, Luật Hòa giải ở cơ sở, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo... Qua đó, giúp người dân khiếu nại đúng cơ quan có thẩm quyền, hạn chế khiếu nại vượt cấp, yên tâm lao động, sản xuất và thực hiện đúng pháp luật về khiếu nại, tố cáo; góp phần giữ gìn an ninh trật tự, phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Ngoài ra, Phòng Tư pháp cũng thường xuyên thực hiện việc trợ giúp pháp lý cho các đối tượng tại trụ sở của cơ quan.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác trợ giúp pháp lý trên địa bàn huyện cũng đã bộc lộ những tồn tại, hạn chế cần được khắc phục như: Một số địa phương chưa thực sự quan tâm đối với công tác trợ giúp pháp lý cho các đối tượng được trợ giúp. Một số cán bộ, công chức khi thực hiện nhiệm vụ chuyên môn chưa thực hiện tốt việc hướng dẫn, giải thích các quy định của pháp luật về lĩnh vực công dân có nhu cầu giải quyết các thủ tục hành chính dẫn đến việc công dân phải đi lại nhiều lần. Việc hướng dẫn về hoạt động trợ giúp pháp lý tại một số cơ quan tiến hành tố tụng chưa thực sự mặn mà, sâu sát.

Để công tác Trợ giúp pháp lý trên địa bàn thực hiện chất lượng hơn, trong thời gian tới cần tập trung vào một số giải pháp như sau:

Một là,tiếp tụctăng cường tuyên truyền chính sách pháp luật về trợ giúp pháp lý. Thực tiễn vẫn còn đối tượng trợ giúp vẫn chưa biết được những chính sách về trợ giúp pháp lý miễn phí của Nhà nước. Vì vậy, để thực hiện trợ giúp pháp lý thì trước tiên phải làm cho người được trợ giúp pháp lý biết về chính sách trợ giúp pháp lý, về quyền và nghĩa vụ của họ, về người và tổ chức trợ giúp pháp lý, các địa chỉ mà họ có thể tìm đến…Việc tuyên truyền về chính sách trợ giúp pháp lý là trách nhiệm của hệ thống chính trị, nhất là chính quyền cơ sở, nơi gần gũi với nhân dân sẽ hướng dẫn cho các đối tượng tìm đến phòng Tư pháp và chi nhánh trợ giúp pháp lý khi có vướng mắc pháp luật. 

- Hai là, xây dựng đội ngũ cộng tác viên. Để có nguồn nhân lực đảm bảo cho công tác trợ giúp pháp lý thì cần thu hút được đội ngũ cộng tác viên là những người có trình độ pháp luật, có tâm huyết làm trợ giúp pháp lý, nhất là lực lượng luật sư, luật gia…Điều này cũng là cách để xây dựng thương hiệu trợ giúp pháp lý trước khi hoàn thiện về mặt kỹ năng, nghiệp vụ của đội ngũ trợ giúp viên để đáp ứng yêu cầu trợ giúp pháp lý.

- Ba là, tăng cường công tác quản lý của Nhà nước vềtrợ giúp pháp lý là một nội dung quan trọng của thực hiện pháp luật về trợ giúp pháp lý cũng như bảo đảm pháp luật về trợ giúp pháp lý được tổ chức và thực hiện nghiêm chỉnh trong đời sống xã hội. Để công tác quản lý của Nhà nước về trợ giúp pháp lý trên địa bàn huyện phát huy hiệu quả cần đổi mới cơ chế quản lý trợ giúp pháp lý hiện nay như tăng cường vai trò quản lý nhà nước của UBND huyện, Phòng Tư pháp, Chi nhánh trợ giúp pháp lý số 3 đối với công tác phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý ở địa phương, tăng cường năng lực cho cán bộ quản lý công tác trợ giúp pháp lý; Nâng cao nhận thức của cán bộ, chính quyền địa phương về vai trò của cơ quan tư pháp trong quản lý lĩnh vực trợ giúp pháp lý ở địa phương; Phòng Tư pháp tham mưu cho UBND, Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật huyện chỉ đạo việc thực hiện phối hợp công tác trợ giúp pháp lý chủ yếu mang tính áp dụng thực tiễn tại địa phương, phục vụ trực tiếp mục tiêu cải cách tư pháp, phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; giúp Chủ tịch UBND huyện xác định và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ trợ giúp pháp lý của địa phương. Đặc biệt, cần tập trung thực hiện trợ giúp pháp lý có trọng điểm, bảo đảm sự hài hoà việc thực hiện pháp luật về trợ giúp pháp lý ở các xã, thị trấn và các đối tượng thụ hưởng trợ giúp pháp lý; phát triển nguồn nhân lực trợ giúp pháp lý.

- Bốn là, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ và kỹ năng của cán bộ thực hiệntrợ giúp pháp lý: hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý phụ thuộc rất lớn vào trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cũng như phẩm chất đạo đức, lòng nhiệt thành và trách nhiệm của cán bộ thực hiện Trợ giúp pháp lý. Do vậy, việc xây dựng đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ, trong sáng về đạo đức, tận tụy với nghề nghiệp là một trong những yếu tố quan trọng tạo điều kiện cho sự bảo đảm cho việc thực hiện pháp luật về trợ giúp pháp lý.

 - Năm là, nâng cao tính chủ động của đối tượng được trợ giúp pháp lý vì trong thời gian qua, hiệu quả của công tác trợ giúp pháp lý chủ yếu xuất phát từ các hoạt động của các chủ thể thực hiện trợ giúp pháp lý mà điển hình là Phòng tư pháp phối hợp với Chi nhánh trợ giúp pháp lý số 3. Các đối tượng được trợ giúp pháp lý là chủ thể thụ hưởng nhưng lại ít khi đến chủ động tìm đến Phòng tư pháp và Chi nhánh trợ giúp pháp lý số 3 để yêu cầu giúp đỡ. Do đó, cần phải đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý chủ động thực hiện quyền yêu cầu được trợ giúp của mình. Có như thế, công tác trợ giúp pháp lý mới thực sự đi sâu vào đời sống nhân dân, chứng tỏ người dân ngày càng biết đến hoạt động này cũng như khả năng đáp ứng nhu cầu trợ giúp pháp lý của các chủ thể thực hiện trợ giúp pháp lý ngày càng cao.

Ngoài ra, để hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu trong Chiến lược Trợ giúp pháp lý cho các đối tượng được Trợ giúp pháp lý thì ở địa phương, nhà nước cần tạo điều kiện bố trí trụ sở làm việc, cơ sở vật chất, kinh phí hoạt động tương xứng cho công tác Trợ giúp pháp lý.

Thực hiện các giải pháp trên nhằm khẳng định được vị trí, vai trò của mình trong đời sống xã hội, đạt được mục đích, ý nghĩa đích thực của hoạt động trợ giúp pháp lý trong thực tiễn, góp phần đưa chủ trương xoá đói, giảm nghèo, đền ơn, đáp nghĩa, bảo đảm công bằng xã hội của Đảng vào cuộc sống, xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam và xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.