Đồng thời thông qua cơ quan làm đầu mối theo dõi tình hình thi hành pháp luật. Nghị định số 59/2012/NĐ-CP ngày 23  tháng 07 năm 2012 của Chính phủ đã quy định về nội dung, hoạt động theo dõi tình hình thi hành pháp luật và trách nhiệm của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp trong công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật. Theo đó, Bộ Tư pháp theo dõi tình hình thi hành pháp luật trong phạm vi cả nước. Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp, công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã chủ trì, phối hợp với cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện, công chức chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã theo dõi tình hình thi hành pháp luật trong phạm vi quản lý ở địa phương. Đồng thời Nghị định cũng đã quy định sự tham gia của các tổ chức, cá nhân trong hoạt động theo dõi tình hình thi hành pháp luật. Mục đích theo dõi tình hình thi hành pháp luật nhằm xem xét, đánh giá thực trạng thi hành pháp luật, kiến nghị thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Để triển khai thực hiện Nghị định số 59/2012/NĐ-CP, Sở Tư pháp đã tham mưu và UBND tỉnh Quảng Bình đã ban hành và chỉ đạo triển khai thực hiện Kế hoạch số 353/KH-UBND, Chỉ thị số 07/CT-UBND  ngày 21/3/2016 về tăng cường thực hiện công tác theo dõi thi hành pháp luật và Quyết định số 27/2016/QĐ-UBND ngày 21/9/2016 về việc ban hành Quy chế phối hợp trong công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật trên địa bàn tỉnh. Định kỳ hàng năm, UBND tỉnh ban hành các kế hoạch và Công văn chỉ đạo; ban hành quyết định thành lập các đoàn kiểm tra và chỉ đạo công tác tự kiểm tra; Sở Tư pháp với nhiệm vụ tham mưu UBND tỉnh trong công tác quản lý về theo dõi THPL đã ban hành các văn bản triển khai thực hiện các Kế hoạch của UBND tỉnh và các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ về theo dõi thi hành pháp luật; thường xuyên tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, tập huấn nghiệp vụ về theo dõi thi hành pháp luật.

Qua 05 năm triển khai thực hiện Nghị định số 59/2012/NĐ-CP, nhận thức về tầm quan trọng của công tác theo dõi tình hình THPL, về trách nhiệm phải tổ chức thực hiện pháp luật của các ngành, các cấp được nâng lên; sự quan tâm, tính năng động, kịp thời của chính quyền các cấp, cơ quan có thẩm quyền trong việc ban hành văn bản quy định chi tiết Luật, Pháp lệnh, Nghị định và các văn bản QPPL của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ở Trung ương. Đặc biệt, qua theo dõi THPL phần nào  đánh giá được sự khó khăn về nguồn lực;  mức độ tuân thủ pháp luật, từ đó đánh giá thực chất hơn hiệu lực của pháp luật, những nội dung còn bất cập, vướng mắc, chồng chéo hoặc vấn đề, lĩnh vực chưa được pháp luật điều chỉnh, làm cơ sở cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật trên tất cả các lĩnh vực, đồng thời có giải pháp phù hợp để đảm bảo hài hoà, tính khả thi giữa công tác xây dựng pháp luật và công tác tổ chức thực hiện pháp luật.

Tuy nhiên công tác theo dõi tình hình THPL là một trong những nhiệm vụ mới, còn nhiều bất cập, khó khăn lúng túng, chưa có những hoạt động đột phá. Nhận thức về công tác theo dõi tình hình THPL chưa đầy đủ, thống nhất, cả về phạm vi, giới hạn nội dung, hình thức thực hiện, đối tượng thực hiện;  mục đích, yêu cầu và tiêu chí đánh giá hoạt động chưa rõ, chưa cụ thể. Thậm chí nội hàm của hoạt động theo dõi tình hình THPL và hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật chưa được xác định rõ. Do đặc thù công tác của từng ngành khác nhau nên việc phối hợp của các ngành liên quan để thực hiện nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra đôi khi chưa được thường xuyên và liên tục. Do chưa hoàn thiện về thể chế, không đủ nguồn lực và chưa có cơ chế hoạt động nên chưa triển khai đầy đủ, toàn diện việc theo dõi chuyên sâu tình hình THPL trên tất cả các lĩnh vực. Phòng Quản lý XLVPHC và Theo dõi THPL thuộc Sở Tư pháp có 03 biên chế thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về XLVPHC và vụ theo dõi THPL. Tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh bố trí 20 công chức kiêm nhiệm thực hiện nhiệm vụ quản lý TDTHPL.Tại cấp huyện, mỗi Phòng Tư pháp có 4-6 công chức, đã phân công 01 công chức kiêm nhiệm công tác theo dõi THPL cùng một số lĩnh vực khác của công tác tư pháp. Vì nguồn lực không đủ nên mỗi năm chỉ thực hiện kiểm tra 01 lần tại một số sở, ban, ngành và địa phương, trên một số lĩnh vực trọng tâm, nhạy cảm, địa bàn phức tạp hoặc có nhiều dư luận, số còn lại tự kiểm tra và báo cáo; thẩm quyền chưa được quy định rõ,  chưa có công cụ để thực hiện các hoạt động theo dõi thi hành pháp luật nên chưa thể bao quát, toàn diện và chưa kịp thời, còn hình thức. Tình trạng pháp luật ban hành nhiều, nhưng điều kiện để thực hiện pháp luật không đáp ứng được, tình hình vi phạm pháp luật còn nhiều… Qua kết quả kiểm tra và kết quả thu thập phiếu điều tra, khảo sát, đã tham mưu UBND tỉnh kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý kết quả theo dõi tình hình THPL. Đồng thời, tổng hợp các khó khăn, vướng mắc, bất cập trong các quy định của pháp luật để kiến nghị Bộ Tư pháp đề nghị các cơ quan có thẩm quyền ở Trung ương, sửa đổi các Luật, Nghị định, Thông tư nhằm đảm bảo phù hợp hơn qua thực tế thi hành (Báo cáo của tỉnh đã gửi cho Bộ Tư pháp tổng hợp chung).

Từ thực trạng trên và trên cơ sở định hướng cơ bản của Quyết định số 25/QĐ-TTg ngày 4/2/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2016-2020, Kế hoạch số 1141-KH/BCSĐCP ngày 11/11/2016 của BCSĐCP về việc thực hiện Kết luận số 01-KL/TW của Bộ Chính trị về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/05/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, cần thiết phải làm rõ hơn một số vấn đề về lý luận, thống nhất về nhận thức, hoàn thiện thể chế, cơ chế và bảo đảm nguồn lực chocông tác tổ chức thi hành pháp luật, trong đó có các nội dung và vấn đề sau:

Thứ nhất, cần thống nhất phạm vi xác định Nội hàm khái niệm “Tổ chức thi hành pháp luật”. Hiện nay, pháp luật của nước ta được thực hiện thông qua các hình thức: Tuân thủ pháp luật, áp dụng pháp luật, sử dụng pháp luật và thi hành pháp luật. Hiến pháp và các Luật về tổ chức bộ máy nhà nước, các quy định về Mặt trận, đoàn thể, về công chức, viên chức ở những giới hạn phạm vi và nội dung khác nhau đều quy định trách nhiệm thi hành pháp luật của các cơ quan, tổ chức trong bộ máy nhà nước, trong hệ thống chính trị; đều quy định công dân, cán bộ, công chức, viên chức, thành viên, hội viên, đoàn viên… có nghĩa vụ và trách nhiệm sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật. Mặc dù theo quy định hiện hành, thì bên cạnh hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước, các thiết chế thuộc nhánh quyền lực lập pháp, tư pháp cũng phải tổ chức thi hành pháp luật trong một chỉnh thể thống nhất, đầy đủ. Mặc dù hiện nay chưa có một khái niệm chính thống, thống nhất về “tổ chức thi hành pháp luật”. Tuy nhiên, Nghị định 59/2012/NĐ-CP cũng đã xác định nội dung của công tác theo dõi thi hành pháp luật, bao gồm: Tình hình ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành văn bản quy phạm pháp luật; Tình hình bảo đảm các điều kiện cho thi hành pháp luật và tình hình tuân thủ pháp luật. Điều 6 Luật Tổ chức Chính phủ cũng đã quy định nhiệm vụ và quyền hạn của Chính phủ trong tổ chức thi hành Hiến pháp và pháp luật, bao gồm: Ban hành kịp thời và đầy đủ các văn bản pháp luật, Quyết định các biện pháp để tổ chức thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết, lệnh, quyết định…; kiểm tra việc thi hành các văn bản đó và xử lý các văn bản trái Hiến pháp và pháp luật. Lãnh đạo, chỉ đạo công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục Hiến pháp và pháp luật; bảo đảm điều kiện về cơ sở vật chất, nhân lực và các nguồn lực khác để thi hành Hiến pháp và pháp luật; thống nhất quản lý công tác hành chính tư pháp, bổ trợ tư pháp, bồi thường nhà nước, thi hành án. Tổng hợp đánh giá tình hình thi hành Hiến pháp, pháp luật và báo cáo với Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước theo quy định của pháp luật.

Hai là, thực trạng hiện nay là nhiều văn bản được ban hành nhưng chưa được thực hiện, thực hiện chưa kịp thời, đầy đủ hoặc thực hiện chưa nghiêm, còn vi phạm và do nhiều nguyên nhân. Còn nhớ, khi tổng kết thi hành Hiến pháp năm 1992 và dự thảo Hiến pháp năm 2013, có ý kiến băn khoăn, thậm chí một số bài viết, bài báo đề nghị nên xem xét “tái quy định” chức năng kiểm sát chung của VKSND (trong lĩnh vực hành chính, kinh tế, xã hội). Các ý kiến này lập luận rằng, tình hình vi phạm pháp luật còn nhiều, thậm chí “nhờn luật” là do không có cơ quan đủ mạnh để kiểm soát việc thi hành pháp luật, công tác thanh tra, kiểm tra được cho là cơ chế kiểm tra nội bộ nên rất khó bảo đảm tính khách quan trong quá trình kiểm tra vi phạm cũng như quyết định xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật đối với các vi phạm của các cơ quan hành chính công. Tuy nhiên, các ý kiến này không hề đề cập đến việc bên cạnh việc thanh tra, kiểm tra được cho là “nội bộ”, còn có cơ quan chuyên trách phòng, chống tham nhũng  và cơ quan chuyên trách theo dõi tình hình thi hành pháp luật.

Vì vậy, để công tác theo dõi tình hình THPL được thực hiện triệt để, cụ thể hơn, đề nghị các ngành, các cấp nên rà soát, thống kê, phân loại các nhiệm vụ, các quy định của Luật, Pháp lệnh, văn bản QPPL chưa được thi hành, chưa phát huy hiệu lực trên thực tế. (Không phải rà soát các quy định của văn bản mà là rà soát các nhiệm vụ đã được văn bản quy định nhưng chưa được thi hành và nguyên nhân). Đồng thời bổ sung về nguồn lực, có thể là giải pháp kiện toàn, “nâng cấp”, giao thẩm quyền, công cụ đủ mạnh cho cơ quan kiểm tra việc tổ chức thi hành pháp luật (thay cho theo dõi tình hình thi hành pháp luật hiện nay). Theo đó cần nâng cao hơn nữa trách nhiệm của các chủ thể trong tổ chức thi hành pháp luật, nhất là trách nhiệm của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Chủ tịch UBND các cấp trong công tác tổ chức thi hành pháp luật. Đồng thời tiếp tục giao cho Bộ Tư pháp là cơ quan có trách nhiệm giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về công tác tổ chức thi hành pháp luật trong phạm vi cả nước, còn Sở Tư pháp sẽ là cơ quan có trách nhiệm giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước về công tác này ở địa phương. Đồng thời đề nghị sơ kết tình hình thực hiện Nghị định 59 để tiếp tục hoàn thiện và “nâng cấp” để có một văn bản QPPLcos hiệu lực pháp lý cao hơn điều chỉnh về tổ chức, hoạt động của các cơ quan trong bộ máy nhà nước về lĩnh vực này. Đảm bảo nâng cao hơn nữa hiệu lực, hiệu quả và tính khả thi của pháp luật.