Hiện nay, doanh nghiệp nước ta đã có bước phát triển cả số lượng lẫn chất lượng, có những doanh nghiệp đủ sức vươn ra kinh doanh, cạnh tranh với các doanh nghiệp của các nước. Tuy nhiên, đa số doanh nghiệp (chủ yếu doanh nghiệp vừa và nhỏ) còn nhiều yếu kém dẫn đến bị thua lỗ trong sản xuất, kinh doanh khi làm ăn với các doanh nghiệp nước ngoài. Trong rất nhiều nguyên nhân, thì nguyên nhân quan trọng nhất là do không nắm vững pháp luật, pháp luật quốc tế nên khi ký kết hợp đồng thường có nhiều sơ suất, sai sót nên khi có tranh chấp hoặc khiếu kiện thì phần thua là về phía doanh nghiệp nước ta. Do vậy, hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp tạo điều kiện cho doanh nghiệp nâng cao ý thức pháp luật, tạo được tâm lý tuân thủ pháp luật, từ đó hạn chế được rủi ro trong sản xuất kinh doanh, hạn chế thấp nhất những thiệt hại đáng tiếc do không hiểu pháp luật là điều cần thiết. Đây vừa là nhiệm vụ và cũng là trách nhiệm của Nhà nước nói chung, của các cấp chính quyền nói riêng đối với doanh nghiệp.

Thời gian qua, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật quan trọng liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như Luật Doanh nghiệp (năm 1999, 2004 và 2014); Luật Doanh nghiệp Nhà nước (năm 1995 và 2003), Luật Đầu tư (năm 2005 và 2014); Luật Thương mại (2005)… Các văn bản này đã tạo nêm một khung tương đối đầy đủ và thuận tiện cho hoạt động của doanh nghiệp. Ngày 28 tháng 5 năm 2008, Chính phủ ban hành Nghị định số 66/2008/NĐ-CP về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp (viết tắt là Nghị định số 66/2008/NĐ-CP), đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp. Có thể xem đây là “đòn bẩy”, là bước tạo đà cho doanh nghiệp hội nhập sâu vào nền kinh tế vừa sôi động, vừa phức tạp của thế giới.

Đối với tỉnh Quảng Bình, cụ thể hóa chủ trương của Đảng và các văn bản pháp luật của Nhà nước, UBND tỉnh đã ban hành các văn bản triển khai thực hiện như Quyết định số 3219/QĐ-UBND ngày 09 tháng 12 năm 2008, của UBND tỉnh về ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị định số 66/2008/NĐ-CP về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp; Kế hoạch số 818 /KH-UBND ngày 31 tháng 5 năm 2016 Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp năm 2016 và giai đoạn 2016 – 2020 trên địa bàn tỉnh Quảng Bình và chỉ đạo các ngành căn cứ vào chức năng nhiệm vụ để ban hành các chương trình, kế hoạch triển khai công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp.

Trên cơ sở chương trình, kế hoạch ban hành, các cấp, các ngành, doanh nghiệp tích cực triển khai thực hiện, công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp đã đạt được những kết quả nhất định, cụ thể: Trong việc xây dựng và khai thác các cơ sở dữ liệu pháp luật phục vụ hoạt động của doanh nghiệp, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình chỉ đạo các sở, ban, ngành cấp tỉnh, cơ quan trung ương đóng trên địa bàn và UBND cấp huyện lập Trang Thông tin điện tử cho cơ quan, đơn vị mình. Đến nay, đã có 37 sở, ban, ngành và địa phương xây dựng Trang Thông tin điện tử của cơ quan, đơn vị mình, trong đó có chuyên mục hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, hiện nay ở Quảng Bình có 20 cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh, 20 ban ngành, đơn vị trực thuộc cấp tỉnh và 8 huyện, thành phố, thị xã nhưng chỉ có 38 sở, ban, ngành, địa phương xây dựng trang thông tin điện tử trong đó có chuyên mục hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp thì đang còn khiêm tốn, chưa đáp ứng được yêu cầu hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, các trang thông tin điện tử vẫn còn thiếu nhiều văn bản cũng như văn bản cập nhật chưa kịp thời, do vậy việc cung cấp các văn bản cho các doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Trong công tác xây dựng tài liệu giới thiệu, phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho doanh nghiệpcó nhiều chuyển biến, đạt được một số kết quả bước đầu đáng khích lệ. Các sở, ban, ngành và các huyện, thị xã, thành phố đã tích cực xây dựng các loại tài liệu để giới thiệu, phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật cho các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan và các doanh nghiệp. Hơn 7 năm đã tổ chức 1.320 hội nghị bồi dưỡng kiến thức pháp luật với 107.285 lượt người tham dự, đối tượng là các doanh nghiệp trên địa bàn, báo cáo viên, cán bộ pháp chế; đã tổ chức 17 hội nghị, tọa đàm về thực trạng triển khai pháp luật về hải quan, pháp luật về kinh doanh bất động sản trên địa bàn tỉnh, thực tiễn thi hành pháp luật về bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh, quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp được quy định trong Hiến pháp và pháp luật, pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cho các doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc tổ chức hội nghi tọa đàm cũng chưa được nhiều, bên cạnh đó nhận thức của nhiều doanh nghiệp đối với vai trò của pháp luật đối với hoạt động kinh doanh đang còn hạn chế do vậy các doanh nghiệp chưa thật tích cực trong việc tham gia các cuộc phổ biến giáo dục pháp luật. Trong việc giải đáp pháp luật và tiếp nhận kiến nghị của doanh nghiệpđã được các cấp các ngành quan tâm, chú trọng. Hơn 07 năm đã tiến hành giải đáp pháp luật cho 24.460 lượt yêu cầu trong đó: Giải đáp qua điện thoại: 12.411 lượt; Giải đáp bằng văn bản: 281 lượt; giải đáp trực tiếp: 9.683 lượt; tư vấn hỗ trợ trực tiếp tại doanh nghiệp: 85 lượt; giải đáp trên phương tiện thông tin đại chúng: 2.000 lượt. đã tổ chức các buổi đối thoại trực tiếp để nắm bắt tâm tư nguyện vọng của doanh nghiệp, từ đó để phản ánh đến các cấp chính quyền có chính sách phù hợp. Tuy nhiên, việc giải đáp vướng mắc và hướng dẫn các doanh nghiệp có khi còn chưa kịp thời, chưa đáp ứng được sự kỳ vọng của các doanh nghiệp.

Những tồn tại trên là do nhiều nguyên nhân vừa chủ quan, vừa khách quan như: Nhận thức và ý thức trách nhiệm của một số sở, ban, ngành, đoàn thể và địa phương về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp chưa đúng mức, chưa bố trí kinh phí, chưa có sự đầu tư, quan tâm đến công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp cũng chưa nhận thức được vị trí, vai trò của pháp luật đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ làm công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp chủ yếu là kiêm nhiệm, thời gian dành cho công tác này đang còn hạn chế, chế độ cho nguời làm nhiệm vụ hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp là chưa có.

Trong thời gian tới để nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp, cần chú trọng các nội dung sau: Thứ nhất, tăng cường công tác tuyên truyền để doanh nghiệp cũng như các cơ quan, ban ngành nhận thức đầy đủ về mục đích ý nghĩa và trách nhiệm của toàn đảng toàn dân đối với việc hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp. Trách nhiệm này không phải riêng của một ngành, một cấp nào mà cần sự vào cuộc của tất cả các cơ quan tổ chức. Đối với doanh nghiệp và cán bộ quản lý doanh nghiệp cần thấy đây là “sự ưu ái” của nhà nước đối với doanh nghiệp với mục đích là nâng cao kiến thức pháp luật và kỹ năng giải quyết những vấn đề phát sinh trong sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Do vậy, với tư cách là chủ thể được thụ hưởng từ chương trình, các doanh nghiệp cần được tuyên truyền để thấy rằng đây là cơ hội quan trọng để có kiến thức kỹ năng để áp dụng vào sản xuất kinh doanh của mình, từ đó tích cực tham gia các buổi tổ chức phổ biến do các cơ quan nhà nước tổ chức. Thứ hai, cần tăng cường năng lực cho các cơ quan, tổ chức thực hiện chức năng và nguời thực hiện hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp thông qua việc bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ này. Việc tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ được thông qua nhiều hình thức như qua các lớp tập huấn, bồi dưỡng, qua các buổi tọa đàm, hội thảo khoa học, qua đó để các luật gia, luật sư, các chuyên gia xem xét, phân tích dưới nhiều góc độ khác nhau đối với những vấn đề phát sinh trong quá trình sản xuất, kinh doanh, qua giúp cho những người tham dự hiểu sâu hơn về quy định của pháp luật, cũng như có thêm kỹ năng, phương pháp xử lý, giải quyết những tình huống phát sinh trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Thứ ba, cần quan tâm thiết lập mạng lưới tư vấn pháp luật cho doanh nghiệp tại các địa phương, đặc biệt là các địa bàn vùng sâu, vùng xa. Cần xem xét động viên khuyến khích những nguời có kiến thức pháp luật, có kinh nghiệm trong thực tiễn như đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đã nghỉ hưu tham gia hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp. Thứ tư, cần có sự vào cuộc quyết liệt của tất cả cơ quan ban ngành. Cần đưa công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp là một trong những tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các sở, ban ngành. Để đánh giá đúng thì cần xây dựng các tiêu chí cụ thể để đánh giá hiệu quả các chương trình hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp. Mỗi nội dung hỗ trợ pháp lý cần phải có những tiêu chí cụ thể để xem xét đánh giá. Ví dụ như giải đáp thắc mắc của doanh nghiệp cần lấy tiêu chí kịp thời, trả lời cụ thể, rõ ràng để đánh giá; tiêu chí xây dựng và khai thác các cơ sở dữ liệu pháp luật cần lấy tiêu chí là đầy đủ văn bản pháp luật, thuận tiện trong việc tra cứu trên trang thông tin điện tử của ngành làm tiêu chí đánh giá.

Để công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp trong thời gian tới đạt kết quả tốt cần có sự chủ động vào cuộc của các cơ quan, ban, ngành, tổ chức đại diện doanh nghiệp và sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp. Qua đó sẽ đem lại lợi ích to lớn cho cộng đồng doanh nghiệp, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế – xã hội của đất nước.