Tôn chỉ, mục đích của HLGVN là: Đoàn kết, tập hợp rộng rãi các luật gia đã và đang làm công tác pháp luật trong cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế, tổ chức văn hoá, tổ chức giáo dục, đơn vị vũ trang nhân dân, tự nguyện hoạt động cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ quyền tự do, dân chủ của nhân dân, góp phần xây dựng nền khoa học pháp lý, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Mở rộng quan hệ hữu nghị, hợp tác với các tổ chức luật gia trên thế giới và các tổ chức khác theo nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của mỗi nước vì mục đích chung là hoà bình, hợp tác và phát triển.

Cũng theo Điều lệ, HLGVN có 13 nhóm nhiệm vụ, trong đó có nhiệm vụ tham gia các hoạt động quốc tế phù hợp với tôn chỉ, mục đích của Hội và quy định của pháp luật; vận động luật gia là người Việt Nam định cư ở nước ngoài góp phần xây dựng đất nước.

Được thành lập ngày 04/4/1945, qua hơn 70 năm, qua 12 lần đại hội,  lịch sử của Hội Luật gia và  giới luật gia Việt Nam luôn gắn liền lịch sử của đất nước, của dân tộc Việt Nam, trong cuộc đấu tranh chống ngoại xâm, giành độc lập, tự do cho dân tộc, thống nhất Tổ quốc, cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đặc biệt trong giai đoạn hội nhập quốc tế. Hội  tiếp tục mở rộng, tăng cường hợp tác với nhiều tổ chức luật gia có uy tín trong khu vực và trên thế giới như: Hội tăng cường quan hệ hữu nghị, hợp tác với Hội Luật gia Dân chủ quốc tế (IADL); Trung tâm Luật khu vực Mêkông (do 4 nước Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan thành lập năm 1995). Hội cũng thiết lập quan hệ với Hiệp Hội Luật gia Đông Nam Á (ALA); Hội Luật gia Châu Á (LA); Hiệp hội Luật sư Châu Á; Hội Luật gia Henri Capitant; Hiệp hội Luật gia dân chủ Châu Âu; Hiệp hội Luật sư Thái Bình Dương; Hiệp hội Luật sư quốc tế…

Đáng chú ý là vào tháng 6năm 2009,  tại Hà Nội đã tổ chức thành công Đại hội lần thứ XVII Hội Luật gia Dân chủ quốc tế (là một tổ chức phi chính phủ có tư cách cố vấn tại Hội đồng kinh tế và xã hội (ECOSOC) và Tổ chức Giáo dục, khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc (UNESCO), được lập ra để ủng hộ và duy trì luật pháp quốc tế, bảo vệ quyền của các dân tộc được phát triển, bình đẳng về kinh tế và tiếp cận những thành quả tiến bộ khoa học cũng như các nguồn tài nguyên thiên nhiên).  Đây là lần đầu tiên Đại hội của IADL được tổ chức tại một nước châu Á. Chủ đề của Đại hội là: “Pháp luật và Luật gia trong bối cảnh toàn cầu hóa: Vì hòa bình, phát triển và sự độc lập của hoạt động tư pháp”. Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết dự lễ khai mạc và có bài phát biểu quan trọng chào mừng đại hội. Trên cơ sở chủ đề lớn, Đại hội đã tập trung thảo luận về các vấn đề: bảo đảm hòa bình và an ninh thế giới, đoàn kết giữa các quốc gia để cùng vượt qua khủng hoảng kinh tế, nỗ lực xóa đói giảm nghèo và phát triển; bảo vệ môi trường; chống khủng bố, bảo đảm các quyề tự do dân chủ, bảo đảm pháp quyền và bình đẳng trong đời sống quốc tế; vấn đề trách nhiệm đối với tội phạm quốc tế; tính độc lập của hoạt động tư pháp.

Tiếp đó, Hội đã tổ chức thành công Đại hội Hiệp Hội luật các nước Đông Nam Á (ALA) lần thứ X với vinh dự lớn là chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam được bầu là Chủ tịch ALA luân phiên 2 năm một lần theo Điều lệ ALA cùng năm Việt Nam tiếp nhận vị trí Chủ tịch ASEAN. Cũng trong thời gian này, HLGVN với sự giúp đỡ của IADL đã tham gia giúp các nạn nhân chất độc da cam/dioxin khởi kiện các Công ty hoá chất Hoa Kỳ để đòi bồi thường cho các nạn nhân. Cũng  trong năm 2009, Hội đã phối hợp với Học viện quan hệ ngoại giao - Bộ Ngoại giao tổ chức thành công Hội thảo quốc tế về Biển Đông.

Trước việc Trung Quốc bất chấp luật pháp quốc tế, hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981 trái phép trong vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa của Việt Nam, ngày 9/5/2014, HLGVN đã ra tuyên bố về việc Trung Quốc hạ đặt giàn khoan trái phép trong vùng biển Việt Nam. Tham dự có Luật gia Phạm Quốc Anh, Chủ tịch HLGVN, Luật gia Lê Minh Tâm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HLGVN, Luật gia Trần Công Trục, nguyên Trưởng ban Biên giới Chính phủ... HLGVN yêu cầu phía Trung Quốc tuân thủ nghiêm túc luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Luật Biển năm 1982, theo đó, không ai có quyền tiến hành thăm dò thềm lục địa hay khai thác tài nguyên thiên nhiên của thềm lục địa, nếu không có “sự thỏa thuận rõ ràng của quốc gia ven biển”. HLGVN cũng yêu cầu Trung Quốc thực hiện nghiêm chỉnh các cam kết được nêu trong Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông.

HLGVN kêu gọi giới luật gia các nước trên thế giới có tiếng nói bảo vệ công lý, bảo vệ luật pháp quốc tế, đặc biệt là bảo vệ Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 và  khẳng định mong muốn thúc đẩy quan hệ hữu nghị, hợp tác truyền thống giữa nhân dân Việt Nam - Trung Quốc nói chung và giữa giới luật gia hai nước nói riêng; đồng thời sẵn sàng làm hết sức mình để góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ luật pháp quốc tế, tôn trọng độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia, giữ gìn hòa bình, ổn định và an ninh trong khu vực và trên thế giới.

HLGVN đã tham gia IADL từ năm 2001, và từ đó đến nay, Hội vẫn luôn cử 1 đại diện tham gia vào trong Ban thường vụ của IADL.  Đối với Việt Nam, IADL đã có nhiều hoạt động ủng hộ cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc của Việt Nam như ra tuyên bố kêu gọi Mỹ rút quân khỏi Việt Nam (năm 1961); thực hiện nhiều chiến dịch kêu gọi chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam trong thời gian trước và trong khi diễn ra các hội nghị quốc tế gồm: Grenoble (Pháp) năm 1968, Algiers (Algerie) năm 1971, Paris (Pháp) năm 1975; tiến hành các hoạt động ủng hộ Việt Nam trong vụ kiện các công ty Mỹ về vấn đề nạn nhân chất độc da cam năm 2009. Sau khi vụ kiện chất độc da cam được xử tại tòa án Mỹ mà họ không chấp nhận đơn kiện của phía Việt Nam thì IADL vẫn tiếp tục theo đuổi việc đó bằng họ cách tổ chức một tòa án nhân dân ở Pháp để kêu gọi tiếng nói của toàn bộ cộng đồng quốc tế cũng như những người có liên quan để ủng hộ cho các nạn nhân chất độc màu da cam của Việt Nam. IADL cũng đã hai lần ra Tuyên bố thể hiện sự quan ngại về tình hình căng thẳng leo thang ở Biển Đông, đồng thời, đề nghị Trung Quốc tôn trọng luật pháp quốc tế, dừng và kiềm chế các hành động gây phức tạp tình hình, làm gia tăng căng thẳng trong khu vực, đe dọa đến an ninh, an toàn hàng hải ở Biển Đông.

Bên cạnh đó, Hội đã có quan hệ chặt chẽ với nhiều tổ chức luật gia các nước như Hội Luật gia Nhật Bản, Hội Luật gia Ấn Độ, Hội Luật gia Singapore, Hội Luật gia dân chủ Pháp, Hội Luật gia dân chủ Liên Xô (trước đây), Hiệp hội Luật sư Hoa Kỳ (ABA). Hội đã hợp tác với Hội Luật sư Canada (CBA), tiếp tục duy trì quan hệ hữu nghị với Hội Luật gia Cuba, Hội Luật gia Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên.

Ngoài ra, Hội cũng tăng cường, đẩy mạnh hợp tác khu vực và quốc tế thông qua việc tổ chức nhiều cuộc hội thảo khu vực và quốc tế về Hiến chương ASEAN; về bảo vệ quyền của người lao động di trú; về gia nhập và thực thi Quy chế Rome về Toà án hình sự quốc tế; về quản lý luật sư; về vai trò của các tổ chức xã hội trong hoạt động trợ giúp pháp lý; về kinh nghiệm xây dựng và thực thi Luật tiếp cận thông tin ...  Các hoạt động đối ngoại gần đây nhất của HLGVN,  đó là trong 02 ngày,  27 và  28/11/2017, tại thành phố Hồ Chí Minh đã diễn ra Hội thảo khoa học quốc tế lần thứ 9 về Biển Đông với chủ đề “Biển Đông: Hợp tác vì an ninh và phát triển trong khu vực” do Hội Luật gia Việt Nam, Học viện Ngoại giao và Quỹ Hỗ trợ Nghiên cứu Biển Đông tổ chức. Tham dự Hội thảo có Tiến sĩ Nguyễn Văn Quyền, Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, Đại biểu Quốc hội khóa XIV; PGS.TS Nguyễn Vũ Tùng, Giám đốc học viện Ngoại giao và gần 200 đại biểu, học giả trong nước và quốc tế tham dự.  Chương trình hội thảo có 7 phiên họp, bao gồm: Đánh giá diễn biến trên Biển Đông; Quan hệ quốc tế và trật tự dựa trên pháp lý trên Biển Đông; Cân bằng quân sự và bán quân sự ở Biển Đông; Các hoạt động trên biển: Nguồn gốc của xung đột hay lĩnh vực để hợp tác; Các khía cạnh pháp lý trên Biển Đông; Các sáng kiến thúc đẩy phát triển bền vững và hợp tác; Thảo luận Bộ Quy tắc Ứng xử (COC): Nội dung và tiến trình. Gần 30 bài tham luận đã được các đại biểu trình bày trong hai ngày hội thảo. Trong ngày 02/12/2017 HLGVN cũng đã tổ chức thành công Hội nghị Ban Chấp hành Hiệp hội Luật các nước châu Á - Thái Bình Dương (COLAP) tại thành phố Hồ Chí Minh. Tham dự Hội nghị có ông Jitendra Sharma, Chủ tịch Hiệp hội Luật các nước châu Á - Thái Bình Dương; bà Jeanne Ellen Mirer, Chủ tịch Hội Luật gia dân chủ quốc tế; ông Nguyễn Văn Quyền, Phó Chủ tịch Hiệp hội Luật các nước châu Á - Thái Bình Dương, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam... Hiệp hội Luật các nước châu Á - Thái Bình Dương được thành lập từ năm 2016, với mục tiêu tăng cường giao lưu, trao đổi và phát huy vai trò của giới luật gia, luật sư trong khu vực đối với các vấn đề liên quan đến lợi ích chung của các nước trên các lĩnh vực hòa bình, an ninh, nhân quyền. Hội nghị lần này được tổ chức tại Việt Nam cũng đã được các đại biểu trao đổi về một số vấn đề quan trọng, đặc biệt là vấn đề giải quyết tranh chấp tại Biển Đông một cách hòa bình, trên cơ sở pháp luật quốc tế nói chung và Công ước Liên Hợp quốc về Luật Biển nói riêng.

Có thể khẳng định rằng, trong suốt quá trình hình thành và phát triển, HLGVN luôn kiên định mục tiêu và thực hiện đường lối đối ngoại mở rộng và chính sách ngoại giao nhân dân của Đảng và Nhà nước, hoạt động quốc tế của Hội ngày càng được mở rộng về phạm vi, phong phú, đa dạng về hình thức, sâu sắc, ý nghĩa về nội dung, với sự tham gia của nhiều cấp Hội và Hội viên. Góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu và nhiệm vụ của đối ngoại mà Đảng ta đã xác định trong văn kiện Đại hội XII: mục tiêu tối thượng là bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc, trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, bình đẳng và cùng có lợi. Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; đa dạng hóa, đa phương hóa trong quan hệ đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; là bạn là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế nhằm “phục vụ mục tiêu giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước, nâng cao đời sống nhân dân; nâng cao vị thế, uy tín của đất nước và góp phần vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới”.