Sau 03 năm thực hiện Quyết định số 09/2013/QĐ-TTg và 02 năm triển khai làm thử việc đánh giá, công nhận địa phương đạt chuẩn tiếp cận pháp luật tại các tỉnh Cà Mau, Điện Biên, Thái Bình, Quảng Bình và thành phố Hồ Chí Minh đã đạt được những kết quả bước đầu, góp phần nâng cao chất lượng và đổi mới hoạt động của một số nhiệm vụ quản lý nhà nước ở cơ sở, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, cán bộ công chức trong thực thi công vụ. Bên cạnh kết quả đã đạt được, qua thực tiễn triển khai thực hiện đã bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế như: Nhiệm vụ xây dựng địa phương đạt chuẩn tiếp cận pháp luật đề ra trong Quyết định số 09/2013/QĐ-TTg chưa được đặt trong tổng thể, gắn kết với các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, trong đó có xây dựng nông thôn mới nên đã xảy ra tình trạng xã đạt chuẩn nông thôn mới nhưng không đạt chuẩn tiếp cận pháp luật và ngược lại, làm ảnh hưởng tới tính ổn định, bền vững, hiệu quả của nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới; hoạt động đánh giá, công nhận đạt chuẩn tiếp cận pháp luật thực hiện ở cả 3 cấp (cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã); kinh phí đảm bảo thực hiện nhiệm vụ này còn gặp khó khăn; việc đánh giá có nơi, có lúc còn hình thức, chưa thực chất.

Để khắc phục những tồn tại, hạn chế nêu trên, tạo cơ sở pháp lý để thực hiện thống nhất, đồng bộ nhiệm vụ xây dựng địa phương đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở, cải thiện và nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần, pháp luật của người dân ngày 8/5/2017 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 619/QĐ-TTg về xây dựng xã, phường, thị trấn đạt chuẩn tiếp cận pháp luật (thay thế Quyết định số 09/2013/QĐ-TTg) và ngày 28/7/2017 Bộ Tư pháp đã ban hành Thông tư 07/2017/TT-BTP quy định về điểm số, hướng dẫn cách tính điểm các chỉ tiêu tiếp cận pháp luật, Hội đồng đánh giá tiếp cận pháp luật và một số nội dung về xây dựng xã, phường, thị trấn đạt chuẩn tiếp cận pháp luật.

1. Về mục đích đánh giá: Việc đánh giá địa phương đạt chuẩn tiếp cận pháp luật nhằm nâng cao nhận thức pháp luật, giáo dục ý thức tôn trọng, tuân thủ và chấp hành pháp luật; bảo đảm quyền con người, quyền công dân, quyền được thông tin về pháp luật; kịp thời tháo gỡ mâu thuẫn, tranh chấp, vướng mắc, kiến nghị trong thi hành pháp luật trên địa bàn cấp xã; tổ chức và bảo đảm hiệu lực, hiệu quả thi hành Hiến pháp, pháp luật, quản lý nhà nước và xã hội bằng pháp luật; nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức cấp xã trong thực thi công vụ; cải thiện điều kiện tiếp cận thông tin pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở, giải quyết thủ tục hành chính, phát huy dân chủ ở cơ sở của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

2. Về nguyên tắc thực hiện: Việc đánh giá, công nhận, xếp hạng, biểu dương, khen thưởng địa phương đạt chuẩn tiếp cận pháp luật phải dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch; xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị, gắn với thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh của địa phương; kết quả xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật là tiêu chí đánh giá xã đạt chuẩn nông thôn mới và phường, thị trấn đạt chuẩn đô thị văn minh; đảng bộ, chính quyền cấp xã đạt tiêu chuẩn “trong sạch, vững mạnh”; là tiêu chí đánh giá thi đua, khen thưởng hằng năm của chính quyền cấp xã.

3. Về đối tượng đánh giá: Việc đánh giá địa phương đạt chuẩn tiếp cận pháp luật được đánh giá đối với 01 cấp hành chính, bao gồm: Xã, phường, thị trấn. Riêng cấp quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương không còn là đối tượng đánh giá, công nhận đạt chuẩn tiếp cận pháp luật như trước đây theo Quyết định số 09/2013/QĐ-TTg

4. Về chủ thể đánh giá: Việc đánh giá địa phương đạt chuẩn tiếp cận pháp luật được thực hiện kết hợp giữa việc tự đánh giá của chủ thể đánh giá, kết quả đánh giá sự hài lòng của tổ chức, cá nhân thực hiện thủ tục hành chính với việc thẩm tra của cấp trên trực tiếp của đối tượng đánh giá. Cụ thể:

UBND cấp xã sẽ tự đánh giá kết quả đạt chuẩn tiếp cận pháp luật của địa phương mình và gửi hồ sơ đề nghị công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật đến Phòng Tư pháp cấp huyện. Phòng Tư pháp cấp huyện có trách nhiệm thẩm tra hồ sơ đề nghị công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật; tham mưu Chủ tịch  UBND cùng cấp tổ chức họp Hội đồng đánh giá tiếp cận pháp luật. Căn cứ kết quả tự đánh giá của chủ thể đánh giá, kết quả thẩm tra của Phòng Tư pháp cấp huyện và kết quả họp của Hội đồng đánh giá tiếp cận pháp luật, Chủ tịch UBND cấp huyện sẽ xem xét, quyết định công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật và báo cáo Chủ tịch UBND cấp tỉnh kết quả công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật và các giải pháp đối với cấp xã chưa đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trên địa bàn.

(i) Xây dựng, ban hành chính sách, pháp luật; chương trình, kế hoạch triển khai, thực hiện xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật và tăng cường khả năng tiếp cận pháp luật cho người dân. (ii) Tuyên truyền, phổ biến nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, công chức, chính quyền các cấp và cơ quan, tổ chức, cá nhân về vị trí, vai trò, ý nghĩa của xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật. (iii) Rà soát, đánh giá việc thực hiện tiêu chí tiếp cận pháp luật; công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật; đề ra giải pháp khắc phục tồn tại, hạn chế, cải thiện khả năng tiếp cận pháp luật cho người dân tại cơ sở. (iiii) Chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ, tổ chức bồi dưỡng, tập huấn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực làm công tác xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật. (iiiii) Lồng ghép xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trong chương trình, chính sách, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh và xóa đói, giảm nghèo. (iiiiii) Sơ kết, tổng kết, thống kê, báo cáo, theo dõi kết quả, kiểm tra, khen thưởng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật.

6. Về tiêu chí tiếp cận pháp luật: Quyết định số 619/QĐ-TTg quy định 05 tiêu chí tiếp cận pháp luật (giảm 03 tiêu chí về trợ giúp pháp lý, bộ máy bảo đảm việc thực hiện thiết chế pháp luật, kinh phí và cơ sở vật chất) với 25 chỉ tiêu thành phần (giảm 16 chỉ tiêu) so với Quyết định số 09/2013/QĐ-TTg. Tổng số điểm của các tiêu chí 100. Cụ thể: (i) Bảo đảm thi hành Hiến pháp và pháp luật với 3 chỉ tiêu thành phần (15 điểm); (ii) Thực hiện thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp xã với 5 chỉ tiêu thành phần (30 điểm); (iii) Phổ biến, giáo dục pháp luật với 9 chỉ tiêu thành phần (25 điểm); (iiii) Hòa giải ở cơ sở với 3 chỉ tiêu thành phần (10 điểm); (iiiii) Thực hiện dân chủ ở cơ sở với 5 chỉ tiêu thành phần (20 điểm).

7. Về điều kiện, thẩm quyền công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật: Cấp xã được công nhận đạt chuẩn tiếp cận pháp luật khi có đủ các điều kiện sau đây:

(i) Không có tiêu chí nào dưới 50% số điểm tối đa;

(ii) Tổng số điểm của các tiêu chí tiếp cận pháp luật phải đạt từ 90% số điểm tối đa trở lên đối với cấp xã loại I, từ 80% số điểm tối đa trở lên đối với cấp xã loại II và từ 70% số điểm tối đa trở lên đối với cấp xã loại III;

(iii) Kết quả đánh giá sự hài lòng của tổ chức, cá nhân về nội dung “Bảo đảm sự hài lòng của tổ chức, cá nhân về chất lượng, thái độ phục vụ khi thực hiện thủ tục hành chính” đạt từ 80% tổng số điểm tối đa trở lên;

(iiii) Trong năm không có cán bộ, công chức cấp xã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức từ cảnh cáo trở lên do vi phạm pháp luật trong thực thi công vụ hoặc phải bồi thường thiệt hại do hành vi công vụ trái pháp luật gây ra.

8. Về quy trình, thời điểm đánh giá và thời hạn gửi báo cáo đánh giá về cơ quan cấp trên: Việc rà soát, đánh giá, chấm điểm, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật được tiến hành hằng năm, tính từ ngày 01/01 đến hết ngày 31/12.

Chủ tịch UBND cấp xã tổ chức họp đánh giá kết quả xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật và gửi hồ sơ đề nghị công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật đến Phòng Tư pháp cấp huyện trước ngày 05/01 của năm liền kề sau năm đánh giá.

Phòng Tư pháp cấp huyện lập danh sách cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, danh sách cấp xã chưa đạt chuẩn tiếp cận pháp luật và đề xuất các giải pháp trình Chủ tịch UBND cấp huyện trước ngày 20/01 của năm liền kề sau năm đánh giá.

Chủ tịch UBND cấp huyện xem xét, quyết định công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trước ngày 25/01 của năm liền kề sau năm đánh giá.

UBND cấp xã niêm yết công khai kết quả chấm điểm các tiêu chí, chỉ tiêu tiếp cận pháp luật tại trụ sở làm việc, nhà văn hóa hoặc nơi sinh hoạt cộng đồng của thôn, làng, ấp, bản, phum, sóc, tổ dân phố và cộng đồng dân cư khác và thông báo trên đài, loa truyền thanh cơ sở trong thời hạn 10 ngày làm việc, kể từ ngày hoàn thành việc tự chấm điểm.

 UBND cấp huyện, UBND cấp tỉnh công bố danh sách cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, danh sách cấp xã chưa đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trên Cổng/Trang tin điện tử của địa phương chậm nhất là 05 ngày làm việc kể từ ngày ký quyết định công nhận đối với cấp huyện và 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được báo cáo của Chủ tịch UBND cấp huyện đối với cấp tỉnh.

10. Sử dụng kết quả đánh giá xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật để đánh giá xã đạt chuẩn nông thôn mới

 Trong trường hợp việc đánh giá xã đạt chuẩn nông thôn mới được tổ chức đồng thời với đánh giá xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật thì sử dụng kết quả đánh giá xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật của năm đánh giá để xét, đánh giá đạt chuẩn nông thôn mới.

 Trong trường hợp việc đánh giá xã đạt chuẩn nông thôn mới được tổ chức trước thời điểm đánh giá xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật thì UBND cấp tỉnh quyết định sử dụng kết quả đánh giá đạt chuẩn tiếp cận pháp luật của năm trước liền kề năm đánh giá hoặc sử dụng kết quả của năm đánh giá nhưng phải tuân thủ quy định tại Quyết định số 619/QĐ-TTg.